Kto odpowiada za szkody w rolnictwie? Szkoda w gospodarstwie rolnym nie zawsze oznacza, że rolnik musi ponieść ją we własnym zakresie. W zależności od przyczyny zdarzenia obowiązek naprawienia szkody może spoczywać m.in. na dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego, Skarbie Państwa, zakładzie ubezpieczeń, innym rolniku, przedsiębiorcy lub innym podmiocie prywatnym.
Nie oznacza to jednak, że każda strata poniesiona przez gospodarstwo automatycznie oznacza prawo do odszkodowania.
W polskim prawie funkcjonuje kilka odrębnych mechanizmów kompensacyjnych. Inne zasady dotyczą szkód łowieckich, inne szkód wyrządzonych przez niektóre gatunki zwierząt objęte ochroną gatunkową, inne szkód objętych ubezpieczeniem, a jeszcze inne szkód wynikających z działania lub zaniechania konkretnego podmiotu.
Dlatego w każdej sprawie podstawowe znaczenie ma prawidłowe ustalenie przyczyny szkody, podmiotu potencjalnie odpowiedzialnego oraz właściwego reżimu prawnego.
Czy za szkody w rolnictwie odpowiada państwo?
Nie ma ogólnej zasady, zgodnie z którą Skarb Państwa odpowiada za straty poniesione przez rolnika wskutek niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.
Susza, grad, przymrozki, powódź, huragan czy inne zdarzenia mogą powodować bardzo poważne straty gospodarcze. Państwo może w takich sytuacjach uruchamiać instrumenty wsparcia – w szczególności programy pomocy publicznej, dopłaty, preferencyjne finansowanie czy inne formy pomocy przewidziane w przepisach szczególnych.
Pomoc publiczna nie jest jednak tym samym co odszkodowanie.
Odszkodowanie jest świadczeniem mającym podstawę w określonym reżimie odpowiedzialności. Może wynikać z ustawy, umowy ubezpieczenia albo przepisów Kodeksu cywilnego. Sam fakt wystąpienia szkody w gospodarstwie nie tworzy natomiast automatycznie roszczenia wobec Skarbu Państwa.
Inaczej może być w przypadku szkody wyrządzonej w związku z wykonywaniem władzy publicznej. Wówczas zastosowanie mogą znaleźć art. 417 i nast. Kodeksu cywilnego.
Jest to jednak odrębny reżim odpowiedzialności i nie należy utożsamiać go z systemem pomocy dla gospodarstw dotkniętych klęskami żywiołowymi.
Ważne rozróżnienie
Rolnik powinien więc od początku rozdzielić trzy kwestie:
- czy przysługuje mu odszkodowanie,
- czy może skorzystać z ubezpieczenia,
- czy spełnia warunki do uzyskania pomocy publicznej.
Jedno świadczenie nie musi wykluczać drugiego, ale podstawy prawne i procedury mogą być całkowicie odmienne.
Szkody łowieckie – kiedy odpowiada dzierżawca albo zarządca obwodu?
Jednym z najważniejszych szczególnych mechanizmów odpowiedzialności za szkody w rolnictwie jest system przewidziany w Prawie łowieckim.
Zgodnie z art. 46 ust. 1 tej ustawy dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego jest obowiązany do wynagradzania szkód wyrządzonych:
- w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny,
- przy wykonywaniu polowania.
Katalog ten ma istotne znaczenie. Nie można więc przyjąć, że dzierżawca albo zarządca obwodu odpowiada na podstawie art. 46 Prawa łowieckiego za każde zwierzę dziko żyjące.
Aktualny tekst jednolity Prawa łowieckiego został ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 539.
Kto jest adresatem roszczenia?
W typowej sprawie szkody wyrządzonej przez dzika, jelenia, daniela albo sarnę w uprawie rolnej będzie nim dzierżawca albo zarządca właściwego obwodu łowieckiego.
Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie właściwym podmiotem będzie koło łowieckie.
Znaczenie ma m.in. to, kto jest dzierżawcą albo zarządcą konkretnego obwodu oraz gdzie znajduje się uszkodzona uprawa.
Jak zgłosić szkodę łowiecką?
W przypadku szkód łowieckich szczególne znaczenie ma prawidłowe przeprowadzenie procedury szacowania.
Poszkodowany właściciel albo posiadacz gruntu powinien zgłosić szkodę w sposób umożliwiający dokonanie oględzin i ustalenie jej rozmiaru zgodnie z przepisami Prawa łowieckiego i przepisów wykonawczych.
W praktyce warto w zgłoszeniu wskazać co najmniej:
- dane poszkodowanego,
- lokalizację gruntu,
- oznaczenie działki,
- rodzaj uprawy,
- możliwie dokładny termin stwierdzenia szkody,
- przewidywany termin sprzętu uprawy,
- dane pozwalające na kontakt z poszkodowanym.
Nie należy ograniczać się do telefonicznego poinformowania o szkodzie. Dla celów dowodowych warto dokonać zgłoszenia w formie, która pozwala wykazać jego treść oraz datę, np. pisemnie lub elektronicznie, z zachowaniem potwierdzenia wysłania i doręczenia.
Jeżeli natomiast w danym reżimie prawnym ustawa przewiduje konkretną formę, termin albo sposób zgłoszenia, trzeba oczywiście zastosować właśnie te wymogi.
Podczas szacowania ostatecznego ustala się m.in. gatunek zwierzyny, rodzaj uprawy, stan i jakość uprawy, powierzchnię całej i uszkodzonej uprawy, procent zniszczenia oraz plon z 1 ha i wysokość odszkodowania. Szacowanie ostateczne powinno nastąpić najpóźniej w dniu sprzętu, przed jego dokonaniem, z uwzględnieniem szczególnych przypadków przewidzianych w ustawie.
Dlaczego termin zbioru jest tak ważny?
Rolnik nie powinien najpierw zebrać albo zaorać uszkodzonej uprawy, a dopiero później próbować ustalać zakres szkody.
Po usunięciu uprawy może być znacznie trudniejsze wykazanie:
- powierzchni uszkodzonego obszaru,
- stopnia zniszczenia,
- rzeczywistego rozmiaru szkody,
- plonu, który mógł zostać uzyskany.
W sprawach o większej wartości ekonomicznej znaczenie dowodowe dokumentacji wykonanej przed zbiorem może być bardzo duże.
Odszkodowanie za szkodę łowiecką nie przysługuje zawsze
Prawo łowieckie przewiduje ustawowe ograniczenia prawa do odszkodowania.
Szczególne znaczenie ma art. 48 Prawa łowieckiego, który wskazuje przypadki, w których odszkodowanie nie przysługuje. Jednym z przypadków wyłączenia prawa do odszkodowania jest niezebranie uszkodzonej uprawy w terminie określonym w przepisach.
Wniosek praktyczny
W sporze nie wystarczy wykazać:
„dziki zniszczyły moją uprawę”.
Trzeba również wykazać, że:
- szkoda mieści się w zakresie ustawy,
- właściwy jest konkretny podmiot,
- zachowano wymaganą procedurę,
- nie występuje ustawowa przesłanka wyłączająca odszkodowanie,
- można wykazać rozmiar szkody.
Kiedy za szkodę łowiecką odpowiada Skarb Państwa?
W określonych sytuacjach odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa, a nie dzierżawca lub zarządca obwodu.
Zgodnie z art. 50 Prawa łowieckiego Skarb Państwa odpowiada m.in. za szkody objęte art. 46 ust. 1 wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną.
Istotne znaczenie ma również art. 50 ust. 1b, zgodnie z którym Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez zwierzęta wskazane w art. 46 ust. 1 pkt 1 na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich.
W praktyce szczególne znaczenie ma zatem ustalenie:
- jaki gatunek zwierzęcia wyrządził szkodę,
- gdzie dokładnie powstała szkoda,
- czy nieruchomość znajduje się w obwodzie łowieckim,
- kto jest dzierżawcą albo zarządcą obwodu,
- czy zachodzi przypadek odpowiedzialności Skarbu Państwa przewidziany w art. 50.
Nie można więc utożsamiać szkody wyrządzonej przez zwierzynę z automatyczną odpowiedzialnością państwa.
Szkody wyrządzone przez bobry, wilki, żubry, rysie i niedźwiedzie – odrębny system
Jeszcze inny mechanizm przewiduje ustawa o ochronie przyrody.
Zgodnie z art. 126 ustawy Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez określone gatunki zwierząt objęte ochroną gatunkową:
- żubry,
- wilki,
- rysie,
- niedźwiedzie,
- bobry.
Nie oznacza to jednak, że Skarb Państwa odpowiada za każdą szkodę wyrządzoną przez którekolwiek zwierzę objęte ochroną gatunkową.
Odpowiedzialność ma charakter ustawowy i jest ograniczona zarówno pod względem katalogu gatunków, jak i zakresu szkód podlegających rekompensacie.
Szkody wyrządzone przez bobry – szczególne znaczenie ma rodzaj szkody
W przypadku bobrów problem może dotyczyć np. podtopienia gruntu, uszkodzenia urządzeń albo określonych elementów mienia.
Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że szkoda powstała „przez bobry”.
Konieczne jest ustalenie:
- czy sprawcą rzeczywiście był bóbr,
- jaki składnik mienia został uszkodzony,
- czy konkretny rodzaj szkody mieści się w zakresie art. 126 ustawy,
- czy nie zachodzi ustawowe wyłączenie prawa do odszkodowania,
- czy zachowano wymaganą procedurę zgłoszenia i szacowania.
Postępowanie prowadzi co do zasady regionalny dyrektor ochrony środowiska, natomiast na obszarze parku narodowego – dyrektor parku narodowego. Szczegółową procedurę określają również przepisy wykonawcze.
Poszkodowany powinien zgłosić szkodę po jej stwierdzeniu, a do czasu sporządzenia dokumentacji – w miarę możliwości – zabezpieczyć ślady i inne dowody pozwalające ustalić jej przyczynę.
W przypadku sporu dotyczącego wysokości odszkodowania ustawa przewiduje drogę sądową.
Nie każda szkoda wyrządzona przez zwierzę chronione podlega rekompensacie
Jest to jedna z najważniejszych kwestii praktycznych.
Sam fakt, że zwierzę podlega ochronie gatunkowej, nie tworzy automatycznie roszczenia wobec Skarbu Państwa.
Zakres odpowiedzialności określa art. 126 ustawy o ochronie przyrody, a ustawa przewiduje również przypadki wyłączenia prawa do odszkodowania.
Dlatego przed zgłoszeniem roszczenia należy ustalić nie tylko gatunek zwierzęcia, ale także rodzaj uszkodzonego mienia oraz charakter powstałej szkody.
Ubezpieczyciel – kiedy polisa pokryje szkodę?
Kolejnym potencjalnym źródłem kompensacji jest ubezpieczenie.
W rolnictwie trzeba jednak bardzo wyraźnie rozróżnić poszczególne rodzaje ubezpieczeń.
OC rolnika
Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników jest ubezpieczeniem obowiązkowym. Obowiązek jego zawarcia wynika z art. 44 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
Nie jest to jednak ubezpieczenie własnego majątku rolnika.
OC rolnika służy przede wszystkim pokrywaniu szkód wyrządzonych osobom trzecim w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego, jeżeli zachodzą przesłanki odpowiedzialności objętej ustawową ochroną ubezpieczeniową.
Dlatego trzeba odróżnić:
➡ szkodę własną rolnika
od
➡ szkody wyrządzonej osobie trzeciej przez rolnika lub osoby objęte zakresem OC.
Jeżeli rolnik poniósł stratę we własnej uprawie, samo posiadanie przez niego obowiązkowego OC rolnika nie oznacza, że jego ubezpieczyciel wypłaci świadczenie.
Obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych to jeszcze inna instytucja
Obowiązkowe ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych nie jest tym samym co:
- OC rolnika,
- ubezpieczenie upraw,
- dobrowolne ubezpieczenie majątkowe.
Zakres ochrony należy oceniać na podstawie właściwych przepisów oraz konkretnej umowy ubezpieczenia.
W praktyce konieczne jest ustalenie przede wszystkim:
- co zostało ubezpieczone,
- jakie zdarzenia objęto ochroną,
- jaka jest suma ubezpieczenia,
- czy występują ograniczenia lub wyłączenia,
- jak ustalana jest wysokość świadczenia.
Ubezpieczenie upraw – nie mylić z pomocą państwa
Odrębną kategorią jest system ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich regulowany ustawą z 7 lipca 2005 r.
Ustawa reguluje m.in. zasady zawierania określonych umów ubezpieczenia oraz system dopłat do składek ze środków publicznych.
W 2026 r. system ten został dodatkowo zmodyfikowany ustawą z 11 czerwca 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 965). Ustawa weszła zasadniczo w życie 4 sierpnia 2026 r., przy czym część zmian została odroczona do 1 września 2026 r.
Ma to znaczenie przy analizowaniu polis zawieranych lub odnawianych w okresie przejściowym.
Najważniejsze rozróżnienie
Jeżeli państwo dopłaca do składki ubezpieczeniowej, nie oznacza to, że Skarb Państwa staje się stroną umowy ubezpieczenia i dłużnikiem odszkodowania.
Roszczenie z umowy ubezpieczenia jest co do zasady kierowane do zakładu ubezpieczeń – w granicach udzielonej ochrony.
Treść polisy może przesądzić o wyniku sprawy
W sporach z ubezpieczycielami częstym błędem jest analizowanie wyłącznie nazwy produktu ubezpieczeniowego.
Dla oceny odpowiedzialności znaczenie mogą mieć m.in.:
- zakres ubezpieczenia,
- suma ubezpieczenia,
- definicje zdarzeń,
- wyłączenia odpowiedzialności,
- udział własny,
- franszyza, jeżeli została przewidziana,
- obowiązki ubezpieczającego,
- sposób zgłaszania szkody,
- sposób ustalania wysokości świadczenia,
- OWU,
- aneksy do umowy.
Dlatego przed zakwestionowaniem decyzji ubezpieczyciela należy przeanalizować cały stosunek ubezpieczenia, a nie tylko pismo odmawiające wypłaty.
Za szkodę może odpowiadać inny rolnik, przedsiębiorca albo osoba prywatna
Nie każda szkoda w gospodarstwie podlega szczególnemu systemowi rolniczemu.
Jeżeli szkoda została wyrządzona przez inny podmiot, podstawą odpowiedzialności mogą być ogólne przepisy Kodeksu cywilnego.
W zależności od okoliczności znaczenie mogą mieć m.in.:
- art. 415 k.c. – odpowiedzialność za zawinione wyrządzenie szkody,
- art. 416 k.c. – odpowiedzialność osoby prawnej za szkodę wyrządzoną z winy jej organu,
- art. 417 k.c. – odpowiedzialność za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej,
- art. 429 i 430 k.c. – odpowiedzialność związana z powierzeniem czynności oraz odpowiedzialność za podwładnego,
- art. 435 k.c. – odpowiedzialność prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody,
- art. 471 k.c. – odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
Przykładem może być:
- zalanie pola związane z działalnością przedsiębiorstwa,
- uszkodzenie upraw podczas robót budowlanych,
- skażenie gruntu lub wody,
- wadliwe wykonanie usługi agrotechnicznej,
- uszkodzenie upraw przez maszynę należącą do innego podmiotu,
- niewykonanie albo nienależyte wykonanie umowy dotyczącej produkcji, przechowywania lub transportu.
W każdym przypadku konieczne jest jednak ustalenie konkretnej podstawy odpowiedzialności.
Sam fakt, że szkoda nastąpiła w czasie wykonywania określonych prac przez przedsiębiorcę, nie przesądza jeszcze o jego odpowiedzialności.
Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka – ważny wyjątek od zasady winy
Niektóre rodzaje działalności mogą powodować odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, a więc niezależną od konieczności wykazania winy prowadzącego przedsiębiorstwo. Przykładem jest art. 435 § 1 k.c., zgodnie z którym prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody odpowiada za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu.
Nie oznacza to jednak, że każda szkoda związana z użyciem maszyny rolniczej automatycznie podlega odpowiedzialności na zasadzie ryzyka.
Konieczne jest ustalenie, czy działalność danego podmiotu spełnia przesłanki określone w art. 435 k.c. oraz czy szkoda pozostaje w związku z ruchem przedsiębiorstwa lub zakładu. Samo wykorzystywanie maszyn lub urządzeń napędzanych siłami przyrody nie przesądza jeszcze o zastosowaniu tego przepisu.
Ma to istotne znaczenie dla sytuacji poszkodowanego. W przypadku odpowiedzialności na zasadzie ryzyka nie musi on wykazywać winy prowadzącego przedsiębiorstwo, ale nadal powinien wykazać m.in. powstanie szkody oraz związek szkody z ruchem przedsiębiorstwa lub zakładu.
Szkoda spowodowana przez organ publiczny
Odrębny reżim dotyczy szkód wyrządzonych przy wykonywaniu władzy publicznej.
Zgodnie z art. 417 k.c. odpowiedzialność może powstać w przypadku szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.
W zależności od sytuacji zastosowanie mogą mieć również dalsze przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności za wydanie aktu normatywnego, prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji.
Nie oznacza to jednak, że każda niekorzystna decyzja organu albo każda strata związana z działalnością administracji publicznej daje prawo do odszkodowania.
W niektórych sprawach konieczne może być uprzednie uzyskanie odpowiedniego rozstrzygnięcia stwierdzającego niezgodność z prawem aktu, decyzji lub orzeczenia.
Odpowiedzialność Skarbu Państwa z art. 417 i nast. k.c. należy więc wyraźnie oddzielić od ustawowych systemów rekompensaty za szkody wyrządzone przez zwierzęta.
Co obejmuje odszkodowanie?
W sprawach odszkodowawczych trzeba odróżnić:
- stratę rzeczywistą (damnum emergens),
- utracone korzyści (lucrum cessans).
W ogólnym reżimie odpowiedzialności cywilnej art. 361 k.c. przewiduje co do zasady obowiązek naprawienia szkody obejmującej zarówno poniesione straty, jak i utracone korzyści – w granicach normalnego związku przyczynowego.
Nie można jednak bezrefleksyjnie przenosić tej zasady na wszystkie szczególne systemy odszkodowawcze.
Jeżeli roszczenie wynika z konkretnej ustawy, trzeba najpierw ustalić zakres świadczenia przewidziany przez tę ustawę.
Ma to szczególne znaczenie w przypadku odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez określone gatunki zwierząt.
Co zrobić bezpośrednio po powstaniu szkody?
Pierwsze działania poszkodowanego często mają istotne znaczenie dla późniejszego postępowania.
Krok 1. Zabezpieczyć dowody
Warto niezwłocznie:
- wykonać zdjęcia i nagrania,
- udokumentować miejsce szkody,
- ustalić datę stwierdzenia szkody,
- wskazać powierzchnię uszkodzonego obszaru,
- zachować dokumentację dotyczącą uprawy,
- zachować faktury i rachunki dotyczące produkcji,
- zgromadzić dokumentację agrotechniczną,
- ustalić świadków,
- zachować dokumenty dotyczące plonów z wcześniejszych lat,
- w razie potrzeby zlecić prywatną opinię specjalisty.
Przy szkodach wyrządzonych przez zwierzęta szczególnie ważne jest zachowanie śladów pozwalających ustalić ich gatunek i sposób powstania szkody.
Krok 2. Ustalić reżim odpowiedzialności
Należy ustalić:
- co było przyczyną szkody,
- kto ją spowodował,
- czy istnieje polisa,
- czy działa szczególny ustawowy mechanizm odszkodowawczy,
- czy szkoda została wyrządzona przez zwierzę objęte szczególną regulacją,
- czy zdarzenie może być przypisane konkretnemu podmiotowi prywatnemu,
- czy w grę wchodzi odpowiedzialność podmiotu publicznego.
Krok 3. Zgłosić szkodę właściwemu podmiotowi
Adresat zależy od podstawy roszczenia.
Przykładowo:
| Rodzaj szkody | Potencjalnie właściwy podmiot |
|---|---|
| dziki, jelenie, daniele, sarny w obwodzie łowieckim | dzierżawca albo zarządca obwodu |
| określone szkody wyrządzone przez łosie | zależnie od miejsca – podmiot wskazany w art. 50 Prawa łowieckiego |
| określone szkody poza obwodem łowieckim | Skarb Państwa, przy procedurze określonej w Prawie łowieckim |
| szkoda wyrządzona przez bobra, wilka, żubra, rysia lub niedźwiedzia | właściwy organ w ramach art. 126 ustawy o ochronie przyrody |
| szkoda objęta polisą | zakład ubezpieczeń |
| szkoda wyrządzona przez przedsiębiorcę | sprawca, a w zależności od sytuacji także jego ubezpieczyciel |
| szkoda związana z działaniem władzy publicznej | właściwy podmiot publiczny |
Tabela ma charakter orientacyjny. W konkretnej sprawie właściwość trzeba ustalić na podstawie wszystkich okoliczności zdarzenia.
Terminy – jeden z najczęstszych problemów
Nie istnieje jeden termin obowiązujący dla wszystkich roszczeń związanych ze szkodami w rolnictwie.
W zależności od podstawy prawnej znaczenie mogą mieć:
- terminy zgłoszenia szkody,
- terminy przeprowadzenia oględzin i szacowania,
- terminy związane ze sprzętem uprawy,
- terminy przewidziane w umowie ubezpieczenia,
- terminy przedawnienia roszczeń.
W przypadku umowy ubezpieczenia podstawowe znaczenie ma art. 819 k.c., natomiast w przypadku odpowiedzialności deliktowej – art. 442¹ k.c.
Nie należy jednak poprzestawać na znajomości ogólnego terminu przedawnienia. Przepisy szczególne mogą wprowadzać dodatkowe wymogi proceduralne, których niedochowanie może mieć znaczenie niezależnie od samego przedawnienia roszczenia.
W przypadku szkód łowieckich szczególne znaczenie mają terminy związane z procedurą szacowania. Natomiast w systemie szkód wyrządzonych przez gatunki chronione szczegółowe terminy zgłoszenia i szacowania wynikają również z przepisów wykonawczych.
Najczęstsze błędy przy dochodzeniu odszkodowania
Sprawdź, czego unikać:
1. Zbyt późne zgłoszenie szkody
W przypadku szkód w uprawach czas może znacząco zmienić ich wygląd i rozmiar.
2. Brak dokumentacji
Zdjęcia wykonane bezpośrednio po zdarzeniu mogą mieć istotne znaczenie dowodowe.
3. Skierowanie roszczenia do niewłaściwego podmiotu
Koło łowieckie, dzierżawca obwodu, zarządca obwodu, Skarb Państwa, zarząd województwa, ubezpieczyciel i przedsiębiorca prywatny mogą występować w zupełnie różnych rolach prawnych.
4. Mylenie odszkodowania z pomocą publiczną
Przyznanie albo odmowa pomocy publicznej nie musi przesądzać o istnieniu odpowiedzialności odszkodowawczej.
5. Przyjęcie wyliczenia ubezpieczyciela bez jego weryfikacji
W przypadku sporu warto sprawdzić zarówno podstawę odmowy lub obniżenia świadczenia, jak i sposób wyliczenia szkody.
6. Brak zastrzeżeń do dokumentacji szacowania
Jeżeli poszkodowany kwestionuje np. powierzchnię uszkodzonej uprawy, procent zniszczenia, wysokość plonu czy wysokość odszkodowania, powinien wykorzystać przewidziane prawem możliwości zgłoszenia zastrzeżeń i odwołania.
W postępowaniu dotyczącym szkód łowieckich członkowie zespołu dokonującego szacowania mogą wnosić zastrzeżenia do protokołu wraz z uzasadnieniem.
7. Zbyt szybkie usunięcie uszkodzonej uprawy
Zaoranie lub zebranie uprawy przed odpowiednim udokumentowaniem szkody może znacząco utrudnić późniejsze postępowanie dowodowe.
Co zrobić, gdy druga strona odmawia wypłaty?
Jeżeli odpowiedzialny podmiot odmawia wypłaty albo proponuje kwotę, która – zdaniem poszkodowanego – nie odpowiada rzeczywistej szkodzie, warto przed skierowaniem sprawy do sądu uporządkować materiał dowodowy.
W szczególności przydatne mogą być:
- dokumentacja fotograficzna,
- protokoły oględzin i szacowania,
- polisa i OWU,
- korespondencja z ubezpieczycielem,
- decyzje lub pisma organów,
- faktury i rachunki,
- dokumentacja agrotechniczna,
- dane dotyczące powierzchni i rodzaju uprawy,
- dokumentacja plonów z poprzednich lat,
- dokumentacja geodezyjna,
- zeznania świadków,
- prywatne opinie specjalistów,
- dokumentacja dotycząca lokalizacji obwodu łowieckiego.
W sprawach o większej wartości szczególne znaczenie może mieć dowód z opinii biegłego.
Dotyczy to zwłaszcza sporów dotyczących:
- wysokości szkody,
- przewidywanego plonu,
- przyczyny uszkodzeń,
- procentu zniszczenia,
- związku przyczynowego,
- kosztów odtworzenia,
- utraconych korzyści.
Kto zatem odpowiada za szkody w rolnictwie?
Nie ma jednej odpowiedzi – odpowiedzialny podmiot zależy przede wszystkim od przyczyny szkody i podstawy prawnej roszczenia.
Najważniejsze przypadki można przedstawić następująco:
| Przyczyna szkody | Potencjalnie odpowiedzialny podmiot | Podstawa prawna / reżim |
| Szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzone przez dziki, łosie, jelenie, daniele lub sarny | Dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego – z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w ustawie | art. 46 i nast. Prawa łowieckiego |
| Szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną | Skarb Państwa | art. 50 ust. 1 Prawa łowieckiego |
| Szkody wyrządzone przez zwierzęta wskazane w art. 46 ust. 1 pkt 1 na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich | Skarb Państwa | art. 50 ust. 1b Prawa łowieckiego |
| Szkody wyrządzone przez żubry | Skarb Państwa – w zakresie określonym w ustawie | art. 126 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody |
| Szkody wyrządzone przez wilki lub rysie w pogłowiu zwierząt gospodarskich | Skarb Państwa – w zakresie określonym w ustawie | art. 126 ust. 1 pkt 2–3 ustawy o ochronie przyrody |
| Szkody wyrządzone przez niedźwiedzie | Skarb Państwa – w zakresie określonym w ustawie | art. 126 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody |
| Szkody wyrządzone przez bobry | Skarb Państwa – w gospodarstwie rolnym, leśnym lub rybackim, w zakresie określonym w ustawie | art. 126 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody |
| Szkoda objęta ochroną ubezpieczeniową | Zakład ubezpieczeń – w granicach udzielonej ochrony | umowa ubezpieczenia i właściwe przepisy |
| Szkoda wyrządzona osobie trzeciej w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego | Rolnik, a w zakresie obowiązkowego OC – zakład ubezpieczeń | Kodeks cywilny + ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych |
| Szkoda wyrządzona przez przedsiębiorcę lub inną osobę prywatną | Sprawca szkody, ewentualnie jego ubezpieczyciel | Kodeks cywilny / umowa |
| Szkoda wyrządzona przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej | Właściwy podmiot publiczny | art. 417 i nast. k.c. |
| Strata spowodowana niekorzystnym zjawiskiem atmosferycznym, bez odrębnej podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej | Brak automatycznej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa; możliwe instrumenty pomocy publicznej na podstawie przepisów szczególnych | przepisy dotyczące poszczególnych form pomocy |
Kto odpowiada za szkody w rolnictwie – podsumowanie
Prawo nie przewiduje jednego, uniwersalnego systemu odpowiedzialności za szkody w rolnictwie.
W zależności od przyczyny szkody odpowiedzialność może wynikać z:
- Prawa łowieckiego,
- ustawy o ochronie przyrody,
- umowy ubezpieczenia,
- ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych,
- ogólnych przepisów Kodeksu cywilnego,
- przepisów regulujących odpowiedzialność podmiotów publicznych,
- albo przepisów szczególnych ustanawiających określone formy pomocy publicznej.
Szczególne znaczenie ma przy tym odróżnienie odszkodowania od pomocy publicznej. To, że państwo uruchamia program wsparcia dla gospodarstw dotkniętych suszą czy innym niekorzystnym zjawiskiem, nie oznacza jeszcze powstania cywilnoprawnej odpowiedzialności Skarbu Państwa.
W przypadku szkód wyrządzonych przez zwierzęta równie istotne jest odróżnienie szkody łowieckiej od szkody wyrządzonej przez gatunek objęty ochroną gatunkową. Są to dwa różne mechanizmy prawne, z innymi przesłankami odpowiedzialności, inną procedurą i innym katalogiem podmiotów odpowiedzialnych.
Dla poszkodowanego rolnika kluczowe znaczenie ma zatem szybkie:
- zabezpieczenie dowodów,
- ustalenie przyczyny szkody,
- ustalenie właściwego reżimu prawnego,
- ustalenie właściwego adresata roszczenia,
- zgłoszenie szkody w odpowiednim terminie,
- prawidłowe udokumentowanie jej rozmiaru,
- zweryfikowanie wysokości proponowanego świadczenia,
- zachowanie możliwości dalszego dochodzenia roszczenia.
W sprawach o większej wartości albo w sytuacji sporu co do przyczyny lub wysokości szkody warto przeanalizować dokumentację przed podjęciem decyzji o dalszym postępowaniu.
Prawidłowa kwalifikacja szkody na początku sprawy często ma bowiem większe znaczenie niż samo późniejsze wyliczenie jej wartości.
Potrzebujesz pomocy w sprawie odszkodowania rolniczego?
Dochodzenie odszkodowania rolniczego nie zawsze jest proste – szczególnie gdy sporna jest odpowiedzialność, wysokość szkody lub prawidłowość przeprowadzonego postępowania.
Radca prawny pomoże przeanalizować sytuację, wskazać właściwą podstawę prawną roszczenia oraz podjąć działania zmierzające do uzyskania należnej rekompensaty.
Skontaktuj się z naszą kancelarią, aby uzyskać profesjonalne wsparcie w sprawie odszkodowania i skutecznie zadbać o swoje prawa.
Zapraszam do kontaktu,
Paweł Pokorski
radca prawny
tel.: +48 505 691 234
kancelaria@pokorskiodszkodowania.pl
Zdjęcie: Mirko Fabian
***
Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga analizy jej okoliczności oraz aktualnego stanu prawnego.
***
Odszkodowania rolnicze – jak skutecznie dochodzić swoich roszczeń?
Odszkodowania rolnicze – jak uzyskać odszkodowanie?
Prowadzenie działalności rolniczej wiąże się z ryzykiem wystąpienia wielu zdarzeń, które mogą powodować znaczne straty finansowe.
Szkody w uprawach, straty w gospodarstwach hodowlanych, skutki klęsk żywiołowych czy ograniczenia wynikające z realizacji inwestycji publicznych mogą prowadzić do obniżenia dochodów gospodarstwa.
W wielu przypadkach rolnicy mają jednak prawo do uzyskania odszkodowania [Czytaj dalej…]