Oględziny szkody rolniczej – jak przebiegają i od czego zależy procedura?

Prowadzenie gospodarstwa rolnego wiąże się z ryzykiem wystąpienia różnego rodzaju szkód. Uszkodzeniu mogą ulec uprawy, płody rolne, budynki, urządzenia, a w określonych sytuacjach również zwierzęta gospodarskie. Przyczyny takich strat mogą być bardzo różne – od działalności dzikich zwierząt, przez niekorzystne zjawiska atmosferyczne, po działania przedsiębiorstw, wykonawców inwestycji czy innych podmiotów.

W praktyce określenie „szkoda rolnicza” ma szerokie znaczenie.

Nie jest to jedna, jednolita kategoria prawna, do której zawsze stosuje się tę samą procedurę. To, czy rolnik może domagać się odszkodowania, od kogo, w jakim trybie i na podstawie jakich przepisów, zależy przede wszystkim od przyczyny powstania szkody.

Szczególną kategorię stanowią szkody łowieckie, dla których ustawodawca przewidział odrębny mechanizm zgłaszania, oględzin, szacowania ostatecznego, odwołania i ustalania wysokości odszkodowania.

Warto więc wiedzieć, czym różnią się poszczególne rodzaje szkód, jak wygląda ich dokumentowanie oraz dlaczego prawidłowo przeprowadzone oględziny i szacowanie mogą mieć kluczowe znaczenie dla wysokości należnego świadczenia.

Czym jest szkoda rolnicza?

Szkodą rolniczą można określić stratę powstałą w związku z prowadzeniem działalności rolniczej. Może ona dotyczyć zarówno majątku gospodarstwa, jak i efektów produkcji rolnej.

W zależności od sytuacji szkoda może polegać między innymi na:

• zniszczeniu lub uszkodzeniu upraw,
• zmniejszeniu plonu,
• uszkodzeniu płodów rolnych,
• utracie zwierząt gospodarskich,
• uszkodzeniu budynków lub infrastruktury gospodarstwa,
• ograniczeniu możliwości prowadzenia produkcji,
• poniesieniu dodatkowych kosztów,
• utracie przychodów,
• powstaniu utraconych korzyści.

Nie każda taka strata automatycznie oznacza jednak prawo do odszkodowania.

Przykładowo, jeżeli szkoda powstała wskutek suszy, gradu czy przymrozków, możliwe mechanizmy wsparcia mogą wynikać z aktualnych programów pomocy publicznej. Jeżeli natomiast szkodę spowodowało konkretne przedsiębiorstwo, wykonawca robót albo inny podmiot, podstawą dochodzenia roszczenia może być odpowiedzialność cywilna.

Jeszcze inaczej wygląda sytuacja w przypadku szkód wyrządzonych przez zwierzynę objętą przepisami Prawa łowieckiego. W tym przypadku ustawodawca określił szczególną procedurę szacowania szkody.

Dlatego pierwszym krokiem powinno być zawsze ustalenie przyczyny szkody oraz podmiotu lub mechanizmu prawnego, który może odpowiadać za jej naprawienie.

Szkody w uprawach rolnych

Szkody w uprawach mogą mieć bardzo różne źródła.

Do najczęstszych należą:

• szkody wyrządzone przez zwierzynę,
• szkody spowodowane przez suszę, grad, przymrozki, podtopienia czy inne zjawiska atmosferyczne,
• szkody związane z działalnością przedsiębiorstw przesyłowych,
• szkody powstałe w związku z budową dróg, linii kolejowych lub innych inwestycji,
• szkody spowodowane przez awarie infrastruktury,
• szkody wynikające z działalności innych osób lub przedsiębiorstw.

Każda z tych sytuacji może wymagać innego sposobu dokumentowania i ustalania wysokości straty.

Dlatego samo stwierdzenie, że „na polu powstała szkoda”, nie przesądza jeszcze o sposobie jej naprawienia.

Szkody wyrządzone przez przedsiębiorstwa przesyłowe

Odrębną grupę stanowią szkody związane z funkcjonowaniem infrastruktury przesyłowej. Mogą one powstawać między innymi w związku z przebiegiem przez nieruchomość:

• linii energetycznych,
• gazociągów,
• wodociągów,
• kanalizacji,
• innych urządzeń infrastruktury technicznej.

Szkoda może być związana zarówno z samym zajęciem części nieruchomości, jak i z wykonywaniem prac eksploatacyjnych, remontowych lub awaryjnych.

W takich sprawach znaczenie może mieć między innymi zakres zajęcia gruntu, okres ograniczenia możliwości korzystania z nieruchomości, zniszczenie upraw oraz koszty przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego.

Oględziny nieruchomości mogą wówczas służyć ustaleniu rzeczywistego zakresu prac i rozmiaru szkody. Nie są jednak oględzinami w rozumieniu procedury dotyczącej szkód łowieckich.

Szkody związane z inwestycjami i robotami budowlanymi

Do szkód rolniczych mogą również prowadzić inwestycje infrastrukturalne.

Budowa drogi, modernizacja linii kolejowej, budowa obiektu przemysłowego czy prowadzenie robót ziemnych może wiązać się z:

• zniszczeniem upraw,
• czasowym zajęciem gruntu,
• utrudnieniem prowadzenia produkcji rolnej,
• uszkodzeniem systemów melioracyjnych,
• zmianą stosunków wodnych,
• koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów,
• utratą części plonu.

W takich przypadkach szczególnie ważne jest dokładne udokumentowanie stanu nieruchomości oraz zakresu prowadzonych prac.

Pomocne mogą być fotografie, nagrania, mapy, dokumentacja geodezyjna, protokoły, dokumenty dotyczące uprawy oraz dokumenty potwierdzające poniesione koszty.

Szkody w gospodarstwach hodowlanych

Szkody mogą dotyczyć nie tylko produkcji roślinnej.

W gospodarstwach hodowlanych mogą wystąpić straty związane między innymi z:

• padnięciem zwierząt,
• chorobą zwierząt,
• koniecznością ich uboju lub likwidacji w ramach określonych procedur,
• awarią infrastruktury,
• działaniem osób trzecich,
• zdarzeniami losowymi,
• niewłaściwym funkcjonowaniem urządzeń lub instalacji.

Podstawa prawna dochodzenia roszczenia będzie zależeć od przyczyny powstania szkody.

W zależności od sytuacji może chodzić o odpowiedzialność cywilną konkretnego podmiotu, świadczenie z umowy ubezpieczenia, mechanizm pomocy publicznej albo inne rozwiązanie przewidziane w przepisach szczególnych.

Dlatego w sprawach dotyczących zwierząt gospodarskich szczególnie ważne jest ustalenie nie tylko wysokości straty, ale również jej przyczyny.

Szkody spowodowane przez niekorzystne zjawiska atmosferyczne

Rolnictwo jest w dużym stopniu uzależnione od warunków atmosferycznych.

Susza, grad, ulewne deszcze, powódź, przymrozki, huragan czy inne ekstremalne zjawiska mogą prowadzić do znacznych strat w gospodarstwie.

W przypadku takich szkód trzeba jednak odróżnić odszkodowanie od pomocy publicznej.

Samo wystąpienie szkody spowodowanej zjawiskiem atmosferycznym nie oznacza automatycznie, że istnieje podmiot, który na podstawie zasad odpowiedzialności cywilnej będzie zobowiązany do zapłaty odszkodowania.

W określonych sytuacjach rolnik może natomiast kwalifikować się do konkretnego programu pomocy, którego zasady i warunki wynikają z aktualnych przepisów.

Komisje szacujące szkody

W ramach określonych mechanizmów pomocy publicznej szkody mogą być oceniane przez komisje powoływane na poziomie województwa.

Ich zadaniem może być ustalenie zakresu i wartości strat poniesionych przez gospodarstwo w związku z niekorzystnym zjawiskiem atmosferycznym.

W praktyce sporządzony protokół może być następnie wykorzystywany w postępowaniach dotyczących określonych form wsparcia.

Nie należy jednak utożsamiać takiej procedury z procedurą szacowania szkód łowieckich.

Ważne: pomoc publiczna może być uzależniona od aktualnych przepisów

Zasady pomocy dla gospodarstw dotkniętych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi mogą się zmieniać.

Dlatego przed złożeniem wniosku należy sprawdzić:

• czy dla danego rodzaju szkody przewidziano aktualnie pomoc,
• jakie warunki trzeba spełnić,
• w jakim terminie należy złożyć dokumenty,
• jaki organ lub instytucja prowadzi postępowanie,
• jakie dokumenty należy dołączyć.

Nie można więc przyjmować, że każda szkoda spowodowana suszą, gradem czy przymrozkiem będzie automatycznie podlegała wypłacie odszkodowania.

Odszkodowania za szkody łowieckie

Szkody łowieckie stanowią szczególną kategorię szkód w rolnictwie.

Zgodnie z Prawem łowieckim dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego co do zasady odpowiada za szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzone przez określone gatunki zwierzyny, a także za szkody powstałe przy wykonywaniu polowania.

Przepisy obejmują między innymi szkody wyrządzone przez:

• dziki,
• łosie,
• jelenie,
• daniele,
• sarny.

Ustawa określa nie tylko odpowiedzialność za szkodę, ale również szczegółową procedurę jej zgłoszenia, oględzin, szacowania ostatecznego oraz rozpatrywania odwołań.

Kto odpowiada za szkodę łowiecką?

Co do zasady za szkody wskazane w art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego odpowiada dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego.

W praktyce oznacza to, że pierwszym krokiem rolnika jest zgłoszenie szkody podmiotowi właściwemu dla danego obwodu.

Trzeba jednak pamiętać, że odpowiedzialność za szkody łowieckie nie obejmuje wszystkich możliwych szkód spowodowanych przez zwierzęta.

Znaczenie mają zarówno gatunek zwierzęcia, rodzaj szkody, miejsce jej powstania, jak i pozostałe warunki określone w ustawie.

Jak przebiegają oględziny szkody łowieckiej?

W przypadku szkód łowieckich szacowanie szkody obejmuje co do zasady:

1. oględziny,
2. szacowanie ostateczne.

Podczas oględzin ustala się między innymi:

• gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę,
• rodzaj, stan i jakość uprawy,
• obszar całej uprawy,
• szacunkowy obszar uszkodzonej uprawy,
• szacunkowy procent jej zniszczenia.

Oględziny powinny zostać przeprowadzone niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku o szacowanie szkody.

Dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego powinien również zawiadomić właściciela lub posiadacza gruntów oraz właściwy wojewódzki ośrodek doradztwa rolniczego o terminie oględzin w ustawowym terminie.

Warto pamiętać, że w określonych przypadkach ustawodawca przewidział odstępstwo od standardowego modelu, w którym najpierw odbywają się oględziny, a następnie szacowanie ostateczne.

Zgodnie z art. 46 ust. 7 Prawa łowieckiego tylko szacowanie ostateczne przeprowadza się między innymi w przypadku szkód w płodach rolnych, szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach oraz szkód w uprawach, jeżeli szkoda powstała i została zgłoszona bezpośrednio przed sprzętem albo w jego trakcie.

Oględziny a wizja lokalna – to nie zawsze to samo

W praktyce przy różnych rodzajach szkód można spotkać określenia takie jak „oględziny”, „wizja lokalna” czy „ustalenie rozmiaru szkody”. Nie należy jednak automatycznie traktować tych pojęć jako synonimów.

W przypadku szkód łowieckich oględziny są elementem ustawowo określonego postępowania w sprawie szacowania szkody. Prawo łowieckie szczegółowo określa ich cel, zakres, uczestników, terminy oraz sposób dokumentowania.

Inaczej może wyglądać sytuacja w przypadku innych szkód rolniczych.

Określenie „wizja lokalna” może być używane praktycznie na oznaczenie czynności polegającej na oglądzie miejsca wystąpienia szkody, ustaleniu jej przyczyn, zakresu lub skutków. Nie oznacza to jednak automatycznie, że mamy do czynienia z takim samym, szczegółowo uregulowanym ustawowo etapem postępowania, jaki występuje przy szkodach łowieckich.

Podobnie samo użycie słowa „oględziny” w sprawie dotyczącej szkody spowodowanej przez przedsiębiorstwo przesyłowe, wykonawcę robót budowlanych czy inne osoby trzecie nie oznacza, że stosuje się do niej przepisy dotyczące szacowania szkód łowieckich.

W takich sprawach oględziny mogą mieć przede wszystkim charakter:

• faktyczny,
• dokumentacyjny,
• dowodowy.

Mogą służyć ustaleniu tego, co się wydarzyło, jaki jest zakres szkody oraz jakie dowody potwierdzają jej wysokość.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie.

W sprawie szkody łowieckiej trzeba pilnować ustawowej procedury szacowania, terminów i protokołów.

W innych sprawach sposób przeprowadzenia oględzin może wynikać między innymi z:

• umowy,
• procedury ubezpieczyciela,
• działań organu administracji,
• zasad postępowania dowodowego,
• potrzeby odpowiedniego udokumentowania stanu nieruchomości.

Dlatego w sprawach dotyczących szkód rolniczych warto ustalić nie tylko czy odbędą się oględziny, ale przede wszystkim na jakiej podstawie prawnej są przeprowadzane, kto ich dokonuje, jaki jest ich cel i jakie znaczenie będzie miał sporządzony dokument.

Kto uczestniczy w oględzinach?

W procedurze dotyczącej szkód łowieckich uczestniczą osoby i przedstawiciele podmiotów wskazanych w przepisach.

Co do zasady w procesie szacowania uczestniczą:

• przedstawiciel właściwego wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego,
• przedstawiciel dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego,
• właściciel albo posiadacz gruntów rolnych.

Niestawiennictwo prawidłowo zawiadomionych osób nie musi oznaczać, że oględziny nie mogą się odbyć. Przepisy przewidują możliwość dokonania czynności mimo nieobecności określonych uczestników.

Protokół z oględzin – dlaczego jest tak ważny?

Po przeprowadzeniu oględzin sporządzany jest protokół.

Dokument ten ma istotne znaczenie, ponieważ zawiera ustalenia dotyczące stanu uprawy i rozmiaru szkody.

Jeżeli rolnik uważa, że ustalenia są nieprawidłowe, powinien zwrócić na to uwagę już na tym etapie.

W szczególności warto sprawdzić, czy prawidłowo określono:

• rodzaj uprawy,
• powierzchnię uprawy,
• powierzchnię uszkodzoną,
• procent zniszczenia,
• stan i jakość uprawy,
• gatunek zwierzyny.

Protokół nie powinien być traktowany wyłącznie jako formalność. Może mieć bardzo duże znaczenie w dalszym toku postępowania.

Szacowanie ostateczne

Po oględzinach, jeżeli nie zachodzi przypadek, w którym przepisy przewidują wyłącznie szacowanie ostateczne, następuje kolejny etap – szacowanie ostateczne.

Jego celem jest ustalenie rzeczywistego rozmiaru szkody i wysokości należnego odszkodowania.

Podczas szacowania ostatecznego ustala się między innymi:

• gatunek zwierzyny,
• rodzaj, stan i jakość uprawy lub płodu rolnego,
• powierzchnię całej uprawy,
• powierzchnię lub masę uszkodzonej uprawy albo płodu rolnego,
• procent zniszczenia,
• plon z 1 hektara,
• wysokość należnego odszkodowania.

Szczegółowe zasady wyliczania szkody określa również obowiązujące rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych. Rozporządzenie określa między innymi sposób zgłaszania szkód, zawiadamiania o terminach oględzin i szacowania ostatecznego oraz szczegółowy sposób dokonywania tych czynności.

Co do zasady szacowanie ostateczne przeprowadza się najpóźniej w dniu sprzętu, przed rozpoczęciem sprzętu uszkodzonej uprawy.

Rolnik powinien więc odpowiednio wcześniej zawiadomić dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego o planowanym terminie sprzętu.

Najważniejsze terminy przy szkodzie łowieckiej

W sprawach dotyczących szkód łowieckich terminy mają duże znaczenie. Ich pilnowanie może wpływać na możliwość skutecznego przeprowadzenia szacowania oraz późniejszego dochodzenia odszkodowania.

• 7 dni na przeprowadzenie oględzin – po otrzymaniu wniosku o szacowanie szkody oględziny powinny zostać przeprowadzone niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku.
• 3 dni na zawiadomienie o terminie oględzin – dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego zawiadamia właściciela lub posiadacza gruntów oraz właściwy wojewódzki ośrodek doradztwa rolniczego o terminie oględzin nie później niż przed upływem 3 dni od dnia otrzymania wniosku.
• 7 dni przed planowanym sprzętem – przy szacowaniu ostatecznym bardzo ważny jest termin związany ze sprzętem uszkodzonej uprawy. Właściciel albo posiadacz gruntów powinien pisemnie zawiadomić dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego o terminie planowanego sprzętu co najmniej 7 dni przed zamierzonym sprzętem.

Szacowanie ostateczne przed sprzętem

Co do zasady szacowanie ostateczne przeprowadza się najpóźniej w dniu sprzętu, ale przed rozpoczęciem sprzętu uszkodzonej uprawy.

Ma to istotne znaczenie dowodowe. Po zebraniu uprawy znacznie trudniej może być bowiem odtworzyć jej rzeczywisty stan i rozmiar szkody.

• 7 dni na odwołanie – jeżeli właściciel lub posiadacz gruntu, dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w protokole z oględzin albo szacowania ostatecznego, może wnieść odwołanie do właściwego nadleśniczego. Termin na wniesienie odwołania wynosi 7 dni od dnia podpisania protokołu. Jeżeli rolnik uważa, że nieprawidłowo określono powierzchnię szkody, procent zniszczenia, stan uprawy, wysokość plonu albo inne istotne elementy, powinien odpowiednio wcześnie przeanalizować protokół i zdecydować, czy konieczne jest złożenie odwołania.
• 7 dni na ponowne oględziny lub szacowanie po odwołaniu – po wniesieniu odwołania nadleśniczy dokonuje odpowiednio oględzin albo szacowania ostatecznego. Czynność ta powinna zostać przeprowadzona niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania odwołania.
• 14 dni na decyzję nadleśniczego – jeżeli sprawa trafi na etap określony w art. 46d Prawa łowieckiego, wysokość odszkodowania ustala właściwy nadleśniczy w drodze decyzji. Decyzja powinna zostać wydana w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpowiednich protokołów.
• 30 dni na wypłatę odszkodowania – jeżeli nie wniesiono odwołania od protokołu z szacowania ostatecznego, dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni od dnia sporządzenia protokołu, zgodnie z zasadami określonymi w ustawie. Jeżeli natomiast wysokość odszkodowania zostanie ustalona decyzją nadleśniczego, wypłata następuje nie później niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.
• 3 miesiące na skierowanie sprawy do sądu – jeżeli właściciel lub posiadacz gruntów albo dzierżawca czy zarządca obwodu łowieckiego nie zgadza się z decyzją nadleśniczego ustalającą wysokość odszkodowania, może wnieść powództwo do właściwego sądu. Termin wynosi 3 miesiące od dnia doręczenia decyzji.

Co zrobić, jeżeli rolnik nie zgadza się z wyceną?

Jeżeli rolnik uważa, że szacowanie nie odzwierciedla rzeczywistego rozmiaru szkody, nie powinien pozostawiać sprawy bez reakcji.

W pierwszej kolejności należy dokładnie przeanalizować protokół.

Trzeba sprawdzić między innymi:

• przyjętą powierzchnię szkody,
• procent zniszczenia,
• stan i jakość uprawy,
• przyjęty plon,
• sposób obliczenia wysokości szkody,
• przyjęte ceny,
• pozostałe dane wykorzystane do wyliczenia odszkodowania.

Jeżeli występują nieprawidłowości, można rozważyć skorzystanie z procedury odwoławczej.

Co dzieje się po odwołaniu?

Po wniesieniu odwołania sprawę rozpatruje właściwy nadleśniczy.

Może on przeprowadzić ponowne oględziny albo szacowanie ostateczne.

W toku tego etapu możliwe jest również przedstawienie dodatkowych argumentów i dowodów.

Następnie, zgodnie z art. 46e Prawa łowieckiego, nadleśniczy ustala wysokość odszkodowania w drodze decyzji.

Decyzja powinna zostać wydana w terminie 14 dni od otrzymania odpowiednich protokołów. Ustawa przewiduje również możliwość wystąpienia z powództwem do sądu w terminie 3 miesięcy od doręczenia decyzji.

Szkody ubezpieczeniowe – odszkodowanie z polisy

Inny mechanizm występuje w przypadku szkód objętych ubezpieczeniem.

Jeżeli rolnik posiada polisę obejmującą określone ryzyka, szkoda może być zgłaszana ubezpieczycielowi zgodnie z warunkami umowy.

Ubezpieczyciel może przeprowadzić własne oględziny i dokonać likwidacji szkody.

W takim przypadku również trzeba odróżnić te czynności od oględzin przewidzianych w procedurze dotyczącej szkód łowieckich.

Zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela wynika przede wszystkim z umowy, ogólnych warunków ubezpieczenia oraz właściwych przepisów prawa.

Dlatego przed zaakceptowaniem wyliczenia warto sprawdzić:

• zakres ubezpieczenia,
• sumę ubezpieczenia,
• wysokość udziału własnego,
• zastosowane wyłączenia,
• sposób wyliczenia szkody,
• przyjęte ceny i wartości,
• treść sporządzonego protokołu.

Co zrobić, gdy ubezpieczyciel zaniży odszkodowanie?

Samo otrzymanie decyzji lub wyliczenia ubezpieczyciela nie zawsze oznacza, że przedstawiona kwota odpowiada rzeczywistemu rozmiarowi szkody.

Jeżeli istnieją podstawy do zakwestionowania wyceny, można przeanalizować:

• dokumentację szkody,
• warunki ubezpieczenia,
• sposób dokonania wyliczenia,
• zastosowane ceny,
• zakres uznanej szkody.

W bardziej skomplikowanych sprawach pomocna może być opinia rzeczoznawcy lub specjalisty, który oceni rzeczywisty rozmiar szkody.

Jeżeli analiza wykaże, że wypłacone świadczenie jest zaniżone, możliwe jest dochodzenie dopłaty, o ile istnieje odpowiednia podstawa prawna.

Utracone korzyści – czy rolnik może żądać odszkodowania za utracony dochód?

Szkoda nie zawsze ogranicza się do bezpośredniego uszkodzenia uprawy czy mienia.

W określonych sprawach może pojawić się również problem utraconych korzyści, czyli dochodu lub korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby nie doszło do zdarzenia powodującego szkodę.

Nie oznacza to jednak, że każda strata przewidywanego dochodu automatycznie podlega zwrotowi.

Konieczne jest między innymi wykazanie:

• podstawy prawnej odpowiedzialności,
• związku przyczynowego,
• rzeczywistego charakteru szkody,
• odpowiedniej wysokości utraconych korzyści.

W praktyce tego rodzaju roszczenia mogą wymagać szczegółowej analizy dokumentacji finansowej i produkcyjnej gospodarstwa.

Dokumentowanie szkody – co powinien zrobić rolnik?

Niezależnie od rodzaju szkody bardzo ważne jest jej odpowiednie udokumentowanie.

Warto:

• wykonać zdjęcia,
• nagrać materiał wideo,
• określić lokalizację szkody,
• zabezpieczyć dokumentację dotyczącą uprawy,
• zachować faktury i rachunki,
• zgromadzić dokumenty dotyczące produkcji,
• zachować korespondencję z podmiotem odpowiedzialnym,
• sporządzić własny opis szkody.

Im bardziej szczegółowa dokumentacja, tym łatwiej później wykazać rzeczywisty rozmiar szkody.

Dokumentacja fotograficzna

Zdjęcia powinny przedstawiać zarówno samą szkodę, jak i jej otoczenie.

Warto wykonać:

• zdjęcia ogólne całego pola,
• zdjęcia uszkodzonych fragmentów,
• zdjęcia pokazujące granice uszkodzonego obszaru,
• zdjęcia szczegółowe,
• fotografie charakterystycznych śladów mogących wskazywać na przyczynę szkody.

Jeżeli to możliwe, warto zachować również informacje dotyczące daty wykonania zdjęć.

Opinie rzeczoznawców i specjalistów

W bardziej skomplikowanych sprawach przydatna może być opinia osoby posiadającej odpowiednią wiedzę specjalistyczną.

Może ona pomóc między innymi w ustaleniu:

• rzeczywistego procentu zniszczenia,
• przewidywanego plonu,
• wartości utraconej produkcji,
• kosztów przywrócenia nieruchomości do poprzedniego stanu,
• wysokości szkody.

Opinia specjalisty może mieć szczególne znaczenie wtedy, gdy strony przedstawiają zupełnie odmienne wyliczenia.

Oględziny to dopiero jeden z elementów dochodzenia roszczenia

Warto pamiętać, że same oględziny nie zawsze przesądzają o wysokości odszkodowania.

Są one jednym z elementów całego procesu ustalania szkody.

W zależności od rodzaju sprawy znaczenie mogą mieć również:

• dokumentacja fotograficzna,
• protokoły,
• dokumentacja geodezyjna,
• opinie specjalistów,
• faktury,
• dokumentacja księgowa,
• dokumenty dotyczące produkcji rolnej,
• zeznania świadków,
• umowy,
• korespondencja,
• dokumenty dotyczące ubezpieczenia.

W sprawach sądowych istotne może być również wykazanie związku przyczynowego pomiędzy działaniem konkretnego podmiotu a powstałą szkodą.

Jak skutecznie dochodzić odszkodowania rolniczego?

Skuteczne dochodzenie roszczenia powinno rozpocząć się od ustalenia podstawowych okoliczności.

1. Ustalenie przyczyny szkody

Najpierw trzeba ustalić, co doprowadziło do powstania szkody.

Czy była to zwierzyna?

Zjawisko atmosferyczne?

Awaria?

Roboty budowlane?

Działanie przedsiębiorstwa?

Czy może zdarzenie objęte polisą ubezpieczeniową?

2. Ustalenie podmiotu odpowiedzialnego

Następnie trzeba ustalić, kto może być zobowiązany do naprawienia szkody.

W zależności od sytuacji może to być:

• dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego,
• przedsiębiorstwo,
• wykonawca robót,
• ubezpieczyciel,
• inny podmiot odpowiedzialny na podstawie przepisów prawa.

W przypadku pomocy publicznej sytuacja wygląda inaczej – nie chodzi wówczas o odpowiedzialność odszkodowawczą konkretnego sprawcy, lecz o spełnienie warunków określonego programu wsparcia.

3. Zabezpieczenie dowodów

Im wcześniej zostanie zebrana dokumentacja, tym lepiej.

Należy wykonać zdjęcia, zgromadzić dokumenty i – w miarę możliwości – zabezpieczyć dowody dotyczące stanu uprawy lub nieruchomości.

4. Zgłoszenie szkody

Kolejnym krokiem jest formalne zgłoszenie szkody właściwemu podmiotowi.

Sposób i termin zgłoszenia zależą od rodzaju szkody.

W przypadku szkód łowieckich obowiązuje szczególna procedura określona w Prawie łowieckim i przepisach wykonawczych.

5. Oględziny i szacowanie

W zależności od rodzaju sprawy może dojść do oględzin, wizji lokalnej, oceny komisji, oględzin ubezpieczyciela albo innej formy ustalenia zakresu szkody.

W szkodach łowieckich oględziny są elementem ustawowej procedury szacowania.

6. Weryfikacja wyceny

Po otrzymaniu protokołu lub wyliczenia należy sprawdzić, czy wszystkie istotne elementy zostały prawidłowo uwzględnione.

7. Dochodzenie roszczenia

Jeżeli wypłata nie odpowiada rzeczywistej wysokości należnego świadczenia, możliwe jest podjęcie dalszych działań – w zależności od podstawy prawnej sprawy może to być odwołanie, reklamacja, negocjacje albo postępowanie sądowe.

Co zrobić, gdy odszkodowanie jest zaniżone?

Zaniżone odszkodowanie nie musi oznaczać końca sprawy.

Najpierw należy ustalić, z czego wynika różnica.

Może chodzić między innymi o:

• zaniżoną powierzchnię szkody,
• niewłaściwy procent zniszczenia,
• zaniżony plon,
• nieprawidłową cenę,
• pominięcie części kosztów,
• nieuwzględnienie określonych elementów szkody,
• błędne zastosowanie warunków ubezpieczenia,
• nieprawidłowe ustalenie odpowiedzialności.

W przypadku szkód łowieckich szczególne znaczenie ma prawidłowa analiza protokołu oraz zachowanie ustawowego terminu na odwołanie.

Jeżeli sprawa jest bardziej skomplikowana, warto rozważyć analizę wyceny przez osobę posiadającą wiedzę z zakresu rolnictwa, wyceny szkód albo prawa.

Podsumowanie

Odszkodowania rolnicze obejmują wiele różnych sytuacji, dlatego nie istnieje jeden uniwersalny sposób dochodzenia rekompensaty za każdą szkodę powstałą w gospodarstwie.

Inaczej wygląda postępowanie w przypadku:

• szkody łowieckiej,
• szkody spowodowanej przez przedsiębiorstwo,
• szkody związanej z inwestycją,
• szkody objętej ubezpieczeniem,
• szkody spowodowanej niekorzystnym zjawiskiem atmosferycznym.

Szczególną uwagę należy zwrócić na szkody łowieckie, ponieważ Prawo łowieckie przewiduje szczegółową procedurę obejmującą zgłoszenie szkody, oględziny, szacowanie ostateczne, protokoły, możliwość odwołania oraz dalsze postępowanie przed nadleśniczym i sądem.

Warto również pamiętać o ważnym rozróżnieniu terminologicznym.

Oględziny szkody łowieckiej nie są tym samym co dowolna wizja lokalna przeprowadzana przy innego rodzaju szkodzie.

W przypadku szkody łowieckiej oględziny są elementem ustawowo określonego procesu szacowania. W innych sprawach oględziny lub wizja lokalna mogą mieć przede wszystkim charakter faktyczny, dokumentacyjny lub dowodowy.

Dlatego przy każdej szkodzie warto w pierwszej kolejności ustalić jej przyczynę, podstawę prawną odpowiedzialności oraz właściwą procedurę.

Potrzebujesz pomocy w sprawie szkody w gospodarstwie?

Jeżeli w Twoim gospodarstwie powstała szkoda, warto odpowiednio wcześnie ustalić:

• co było jej przyczyną,
• kto może odpowiadać za jej naprawienie,
• jakie dowody należy zabezpieczyć,
• czy przeprowadzona wycena odpowiada rzeczywistemu rozmiarowi szkody,
• jakie terminy obowiązują w danej sprawie,
• czy istnieją podstawy do dochodzenia wyższej kwoty.

W przypadku szkód łowieckich szczególne znaczenie ma szybkie zgłoszenie szkody, prawidłowe przeprowadzenie oględzin, dokładna analiza protokołu oraz pilnowanie ustawowych terminów.

Nie warto czekać z reakcją do momentu, gdy uprawa zostanie zebrana, dokumentacja zniknie, a możliwość dokładnego ustalenia rozmiaru szkody będzie znacznie trudniejsza.

Ważne: aktualność przepisów dotyczących pomocy dla rolników

Przepisy dotyczące odpowiedzialności za szkody łowieckie oraz zasady dotyczące poszczególnych form pomocy dla rolników nie są tym samym.

W przypadku szkód łowieckich podstawowe znaczenie mają przepisy Prawa łowieckiego oraz przepisy wykonawcze dotyczące szacowania szkód. Obowiązujący tekst jednolity Prawa łowieckiego został ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 539, a szczegółowe warunki szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych określa rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 kwietnia 2019 r., Dz.U. z 2019 r. poz. 776.

Natomiast w przypadku pomocy związanej z niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi każdorazowo należy sprawdzić aktualne przepisy i warunki konkretnego programu.

Dlaczego pomoc prawna jest ważna w sprawach o odszkodowania rolnicze?

Sprawy dotyczące szkód w gospodarstwie wymagają nie tylko udokumentowania poniesionej straty, ale przede wszystkim ustalenia, kto odpowiada za jej powstanie, na jakiej podstawie można dochodzić odszkodowania oraz jak prawidłowo wykazać jego wysokość. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy druga strona kwestionuje zakres szkody, wysokość należnego odszkodowania lub samą zasadę odpowiedzialności.

Pomoc radcy prawnego może ułatwić ocenę zgromadzonej dokumentacji, weryfikację protokołu i wyceny szkody, wskazanie brakujących dowodów oraz wybór właściwego sposobu dochodzenia roszczenia.

W przypadku szkód łowieckich znaczenie mają również ustawowe terminy oraz szczegółowo określona procedura szacowania szkody. Niedopełnienie wymaganych formalności lub pominięcie któregoś z etapów postępowania może utrudnić skuteczne dochodzenie należnego odszkodowania.

Dlatego warto zadbać o analizę sprawy już na jej wczesnym etapie. Pozwala to ograniczyć ryzyko błędów, odpowiednio przygotować dokumentację i zwiększyć szanse na uzyskanie odszkodowania odpowiadającego rzeczywistemu rozmiarowi poniesionej szkody.

Jeżeli polubowne rozwiązanie sprawy nie jest możliwe, w zależności od jej charakteru można podjąć dalsze kroki przed właściwym organem lub dochodzić swoich praw na drodze sądowej.

Zapraszam do kontaktu,

Paweł Pokorski
radca prawny

📞  tel.: +48 505 691 234

✉️  kancelaria@pokorskiodszkodowania.pl

Zdjęcie: Sam Carter

***

Podstawa prawna

• ustawa z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 539, z późniejszymi zmianami;
• rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych, Dz.U. z 2019 r. poz. 776.

***

Odszkodowania rolnicze – jak skutecznie dochodzić swoich roszczeń?

Odszkodowania rolnicze – jak uzyskać odszkodowanie?

Prowadzenie działalności rolniczej wiąże się z ryzykiem wystąpienia wielu zdarzeń, które mogą powodować znaczne straty finansowe.

Szkody w uprawach, straty w gospodarstwach hodowlanych, skutki klęsk żywiołowych czy ograniczenia wynikające z realizacji inwestycji publicznych mogą prowadzić do obniżenia dochodów gospodarstwa.

W wielu przypadkach rolnicy mają jednak prawo do uzyskania odszkodowania [Czytaj dalej…]