Szkody wyrządzane przez dziką zwierzynę mogą powodować znaczne straty w gospodarstwie rolnym. Zniszczone zasiewy, uszkodzone łąki i pastwiska czy straty w płodach rolnych często prowadzą do sporów o odpowiedzialność za szkodę oraz wysokość należnego odszkodowania.
W praktyce problemem bywa nie tylko ustalenie rozmiaru szkody, ale również wskazanie podmiotu zobowiązanego do jej naprawienia, dochowanie terminów oraz prawidłowe obliczenie odszkodowania.
Podstawowymi aktami prawnymi regulującymi tę problematykę są ustawa z 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych.

1. Kto odpowiada za szkody łowieckie?
Ustalenie odpowiedzialności wymaga uwzględnienia rodzaju zwierzęcia, okoliczności powstania szkody oraz położenia gruntu. Nie każda szkoda wyrządzona przez dzikie zwierzę podlega naprawieniu na takich samych zasadach.
Odpowiedzialność dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego
Zgodnie z art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego jest zobowiązany do wynagradzania szkód:
- w uprawach i płodach rolnych wyrządzonych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny;
- wyrządzonych przy wykonywaniu polowania.
W pierwszej kolejności należy więc ustalić, czy dana szkoda mieści się w ustawowym zakresie odpowiedzialności dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego.
Kiedy odpowiada Skarb Państwa?
Odpowiedzialność Skarbu Państwa przewiduje art. 50 Prawa łowieckiego. Obejmuje ona między innymi szkody określone w art. 46 ust. 1, jeżeli zostały wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną, a także szkody wyrządzone przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich.
Podmiot właściwy do dokonania szacowania i wypłaty odszkodowania zależy od podstawy odpowiedzialności oraz położenia gruntu.
W przypadku szkód objętych art. 50 ust. 1:
- na obszarach leśnych obwodów łowieckich odszkodowanie wypłacają Lasy Państwowe ze środków budżetu państwa;
- na obszarach polnych obwodów łowieckich oraz na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich odszkodowanie wypłaca zarząd województwa ze środków budżetu państwa.
W przypadku szkód określonych w art. 50 ust. 1b odszkodowanie wypłaca zarząd województwa ze środków budżetu państwa.
Oględzin i szacowania szkód objętych art. 50 dokonują przedstawiciele podmiotów właściwych do wypłaty odszkodowania.
Wniosek praktyczny: przed zgłoszeniem roszczenia należy ustalić, czy grunt znajduje się w obwodzie łowieckim, jaki gatunek zwierzęcia wyrządził szkodę oraz który podmiot jest ustawowo właściwy.
2. Jak zgłosić szkodę łowiecką i jaki obowiązuje termin?
Termin zgłoszenia szkody należy ustalać z uwzględnieniem zarówno ustawy, jak i rozporządzenia wykonawczego.
Szkody, za które odpowiada dzierżawca albo zarządca obwodu
Zgodnie z art. 46 ust. 3 i 5 Prawa łowieckiego wniosek o szacowanie szkody składa się do dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego, w terminie umożliwiającym dokonanie szacowania.
Szczegółowy termin określa § 2 ust. 1 rozporządzenia z 16 kwietnia 2019 r. Co do zasady poszkodowany składa wniosek w terminie 3 dni od dnia stwierdzenia szkody.
Szczególne zasady dotyczą szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach:
- poza okresem wegetacyjnym szkodę należy zgłosić w terminie umożliwiającym jej oszacowanie przed doprowadzeniem uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego przed rozpoczęciem wegetacji;
- w okresie wegetacyjnym obowiązuje termin 3 dni od dnia stwierdzenia szkody.
Wniosek można złożyć w postaci papierowej albo elektronicznej. Powinien zawierać w szczególności dane poszkodowanego, wskazanie miejsca wystąpienia szkody oraz rodzaj uszkodzonej uprawy lub płodu rolnego.
Dla celów dowodowych warto zachować potwierdzenie złożenia wniosku, wykonać zdjęcia uszkodzeń i zanotować datę stwierdzenia szkody.
Szkody, za które odpowiada Skarb Państwa
Nie należy automatycznie zakładać, że termin 3 dni określony w § 2 rozporządzenia dla szkód objętych art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego ma zastosowanie do każdej szkody, za którą odpowiada Skarb Państwa na podstawie art. 50.
W takich sprawach należy najpierw ustalić podstawę odpowiedzialności, właściwy podmiot oraz tryb zgłoszenia i szacowania szkody. Znaczenie ma również to, czy zastosowanie ma procedura przewidziana dla szkód określonych w art. 46 ust. 1, czy odrębne zasady dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa.
Niezależnie od właściwego trybu warto zgłosić szkodę niezwłocznie, aby umożliwić jej udokumentowanie i oszacowanie przed zmianą stanu uprawy lub usunięciem skutków szkody.
3. Oględziny i szacowanie szkody
W przypadku szkód objętych art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego szacowania i ustalenia wysokości odszkodowania dokonuje zespół składający się z:
- przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego;
- przedstawiciela dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego;
- właściciela albo posiadacza gruntów rolnych, na których wystąpiła szkoda.
Szacowanie obejmuje co do zasady oględziny oraz szacowanie ostateczne. W przypadkach określonych w ustawie może być przeprowadzone wyłącznie szacowanie ostateczne. Szczególne zasady dotyczą także szkód w płodach rolnych oraz szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach.
Podczas szacowania ustala się między innymi rodzaj i stan uprawy, powierzchnię uszkodzonego obszaru, rozmiar zniszczeń oraz przewidywaną utratę plonu. Wysokość odszkodowania oblicza się zgodnie z ustawą i rozporządzeniem.
Poszkodowany powinien uczestniczyć w oględzinach, o ile jest to możliwe, przedstawić swoje uwagi i zadbać o odnotowanie zastrzeżeń w protokole.
W sprawach dotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa należy dodatkowo sprawdzić, który podmiot jest właściwy do przeprowadzenia oględzin i szacowania. Nie zawsze będzie to ten sam podmiot, który prowadzi postępowanie w przypadku odpowiedzialności dzierżawcy lub zarządcy obwodu.
4. Protokół – dlaczego ma znaczenie?
Protokół dokumentuje przebieg oględzin albo szacowania ostatecznego i zawiera ustalenia istotne dla określenia rozmiaru szkody oraz wysokości odszkodowania.
Przed podpisaniem protokołu warto sprawdzić:
- czy prawidłowo wskazano lokalizację i powierzchnię uprawy;
- czy opisano rodzaj i zakres uszkodzeń;
- czy prawidłowo ustalono stan uprawy i przewidywaną utratę plonu;
- czy uwzględniono zgłoszone zastrzeżenia;
- czy przedstawione wyliczenie wynika z przyjętych danych i właściwych zasad szacowania.
Jeżeli poszkodowany nie zgadza się z ustaleniami, powinien wyraźnie zgłosić zastrzeżenia i zachować kopię dokumentu. Protokół może mieć istotne znaczenie w dalszym postępowaniu.
5. Jak oblicza się odszkodowanie?
Wysokość odszkodowania ustala się według Prawa łowieckiego oraz rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych.
W zależności od rodzaju szkody i uprawy uwzględnia się między innymi powierzchnię uszkodzonego obszaru, stopień zniszczenia, przewidywany plon, cenę produktu rolnego oraz koszty, których poszkodowany nie poniesie wskutek niezebrania uszkodzonego plonu. Nie można zatem stosować jednego uproszczonego wzoru do wszystkich szkód.
Szczególne zasady dla upraw wymagających zaorania
Zgodnie z § 5 rozporządzenia przy szacowaniu ostatecznym szkody w uprawach wymagających zaorania odszkodowanie ustala się, jeżeli szkoda powstała w okresie:
- do 30 kwietnia – w wysokości 30%;
- od 1 maja do 25 maja – w wysokości 50%;
- po 25 maja – w wysokości 85%
kwoty obliczonej w sposób określony w § 3 ust. 14 rozporządzenia. Przy ustalaniu plonu z 1 ha przyjmuje się średni plon obliczony dla danego województwa na podstawie danych zawartych w trzech ostatnio opublikowanych rocznikach statystycznych Głównego Urzędu Statystycznego „Wyniki produkcji roślinnej”.
Współczynniki te nie są uniwersalnymi stawkami dla wszystkich szkód. Dotyczą określonej kategorii upraw i szacowania ostatecznego, a ich zastosowanie wymaga spełnienia warunków wynikających z rozporządzenia.
Przykład wyłącznie ilustracyjny: jeżeli kwota obliczona zgodnie z właściwą metodą określoną w rozporządzeniu wynosi 10 000 zł, zastosowanie współczynnika 30% dawałoby 3 000 zł, współczynnika 50% – 5 000 zł, a współczynnika 85% – 8 500 zł.
To jedynie przykład matematyczny. Nie oznacza, że kwota bazowa w konkretnej sprawie wyniesie 10 000 zł ani że można dowolnie wybrać współczynnik. Rzeczywista wysokość odszkodowania wymaga indywidualnego oszacowania szkody, prawidłowego ustalenia podstawy obliczeń oraz sprawdzenia, czy w danej sytuacji spełnione są warunki zastosowania § 5 rozporządzenia.
Jeżeli poszkodowany kwestionuje wyliczenie, powinien poprosić o wskazanie danych przyjętych do obliczeń, podstawy prawnej oraz sposobu ustalenia poszczególnych składników odszkodowania.
6. Kiedy odszkodowanie może nie przysługiwać?
Art. 48 Prawa łowieckiego przewiduje przypadki, w których odszkodowanie nie przysługuje. Wyłączenia te należy oceniać zgodnie z dokładnym brzmieniem przepisu i okolicznościami konkretnej sprawy.
Odszkodowanie nie przysługuje:
- Osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa jako deputaty rolne na gruntach leśnych.
- Posiadaczom uszkodzonych upraw lub płodów rolnych, którzy nie dokonali ich sprzętu w terminie 14 dni od dnia zakończenia okresu zbioru tego gatunku roślin w danym regionie, określonego przez sejmik województwa w drodze uchwały.
- Posiadaczom uszkodzonych upraw lub płodów rolnych, którzy nie wyrazili zgody na budowę przez dzierżawcę lub zarządcę obwodu łowieckiego urządzeń albo wykonywanie zabiegów zapobiegających szkodom. Wyłączenie to nie obejmuje szkód wyrządzonych przy wykonywaniu polowania ani szkód, które powstałyby niezależnie od wzniesienia urządzeń lub wykonania zabiegów, na które posiadacz nie wyraził zgody.
- Za szkody nieprzekraczające wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na 1 hektar uprawy.
- Za szkody powstałe w płodach rolnych złożonych w sterty, stogi i kopce, w bezpośrednim sąsiedztwie lasu.
- Za szkody w uprawach rolnych założonych z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych.
- Za szkody, o których mowa w art. 46 ust. 1, powstałe na nieruchomościach, w odniesieniu do których właściciel albo użytkownik wieczysty złożył oświadczenie o zakazie wykonywania polowania, o którym mowa w art. 27b ust. 1. Wyłączenie to obowiązuje do dnia następującego po dniu:
- cofnięcia oświadczenia o zakazie wykonywania polowania;
- uzyskania przez właściwy organ, ministra właściwego do spraw środowiska albo dzierżawcę lub zarządcę obwodu łowieckiego informacji o wygaśnięciu zakazu wykonywania polowania;
- zawiadomienia właściwego organu albo ministra właściwego do spraw środowiska o cofnięciu oświadczenia.
W przypadku odmowy zgody na działania zapobiegające szkodom znaczenie ma nie tylko sam fakt odmowy, lecz także ustawowe wyjątki wskazane w art. 48 pkt 3. Podobnie przy oświadczeniu o zakazie wykonywania polowania istotne są dokładne przesłanki i okres obowiązywania wyłączenia określone w art. 48 pkt 7.
Przed powołaniem się na art. 48 należy sprawdzić, czy konkretna przesłanka rzeczywiście wystąpiła i czy obejmuje daną szkodę.
7. Odwołanie od protokołu – termin 7 dni
W procedurze określonej w art. 46d Prawa łowieckiego właścicielowi albo posiadaczowi gruntów rolnych, na których wystąpiła szkoda, oraz dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego przysługuje odwołanie do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody.
Odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od dnia podpisania właściwego protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 albo art. 46c ust. 5 Prawa łowieckiego.
Nadleśniczy dokonuje odpowiednio oględzin lub szacowania ostatecznego. Czynności te powinny zostać przeprowadzone nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania odwołania.
Odwołanie powinno wskazywać, z którymi ustaleniami poszkodowany się nie zgadza i dlaczego. Warto odnieść się do konkretnych elementów protokołu, takich jak powierzchnia szkody, stopień uszkodzenia, przewidywany plon lub sposób obliczenia odszkodowania, oraz dołączyć dostępne dowody.
Przeczytaj także:
- Odszkodowania łowieckie – najważniejsze informacje dla właścicieli gruntów i rolników
- Kto płaci za szkody łowieckie i dlaczego? Koła łowieckie vs Skarb Państwa
- Jakie szkody podlegają odszkodowaniu łowieckiemu?
- Zwierzyna łowna a szkody – kiedy przysługuje odszkodowanie?
- Zgłoszenie szkody łowieckiej – jak zrobić to poprawnie krok po kroku
- Oględziny szkody łowieckiej – co robi komisja i jak się przygotować
- Ostateczne szacowanie szkody – kluczowy etap sporu
- Jak odwołać się od wyceny szkody łowieckiej?
- Pozew o odszkodowanie łowieckie – kiedy warto i jak go przygotować.
Szczególny przypadek: obwód wyłączony z wydzierżawiania
Art. 46f Prawa łowieckiego przewiduje szczególną właściwość organu. Jeżeli obwód łowiecki, na którego terenie wystąpiła szkoda objęta art. 46 ust. 1, został wyłączony z wydzierżawiania i przekazany w zarząd nadleśnictwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, właściwym do ustalenia wysokości odszkodowania w trybie art. 46d i art. 46e jest dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych właściwy ze względu na miejsce wystąpienia szkody.
W takiej sytuacji nie należy automatycznie kierować sprawy do nadleśniczego. Przed złożeniem odwołania trzeba sprawdzić status obwodu oraz właściwość organu.
8. Decyzja i droga sądowa – termin 3 miesięcy
W procedurze określonej w art. 46e Prawa łowieckiego wysokość odszkodowania ustala się w drodze decyzji właściwego organu. Co do zasady decyzja powinna zostać wydana w terminie 14 dni od otrzymania protokołów wskazanych w ustawie.
W typowej procedurze dotyczącej szkód, za które odpowiada dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego, odszkodowanie wypłacane jest z jego środków w terminie 30 dni od doręczenia decyzji.
Właściciel albo posiadacz gruntów rolnych, a także dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego niezadowolony z decyzji może wnieść powództwo do sądu właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody. Termin wynosi 3 miesiące od dnia doręczenia decyzji.
Jeżeli obwód został wyłączony z wydzierżawiania i przekazany w zarząd nadleśnictwa, należy uwzględnić art. 46f, który wskazuje dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych jako organ właściwy do ustalenia odszkodowania w trybie art. 46d i art. 46e.
Roszczenia wobec Skarbu Państwa – odrębna analiza
Procedury z art. 46d–46e nie należy automatycznie stosować do każdej szkody. Przepisy te regulują tryb dotyczący szkód wskazanych w art. 46 ust. 1 oraz szczególny przypadek określony w art. 46f.
Jeżeli odpowiedzialność za szkodę wynika z art. 50 Prawa łowieckiego, należy osobno ustalić:
- konkretną podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa;
- podmiot właściwy do przyjęcia zgłoszenia, przeprowadzenia szacowania i wypłaty odszkodowania;
- procedurę, w której należy dochodzić roszczenia;
- terminy mające zastosowanie do danej kategorii szkody.
Nie można zakładać, że termin 7 dni na odwołanie oraz termin 3 miesięcy na wniesienie powództwa, opisane w procedurze z art. 46d–46e, automatycznie obowiązują w każdej sprawie dotyczącej Skarbu Państwa.
Błędne ustalenie trybu postępowania może mieć poważne skutki. W przypadku wątpliwości co do podstawy odpowiedzialności, organu albo terminu warto skonsultować sprawę z prawnikiem przed podjęciem dalszych czynności.
9. Jak przygotować się do sporu?
Osoba kwestionująca ustalenia dotyczące szkody łowieckiej powinna zadbać o dokumentację i dochowanie właściwych terminów.
W praktyce warto:
- zgłosić szkodę w terminie właściwym dla danej kategorii szkody;
- zachować kopię wniosku i potwierdzenie jego złożenia;
- udokumentować uszkodzenia zdjęciami;
- uczestniczyć w oględzinach i zgłosić zastrzeżenia do protokołu;
- zachować dokumenty dotyczące uprawy, powierzchni pola, przewidywanego plonu i cen produktów rolnych;
- sprawdzić sposób obliczenia odszkodowania oraz podstawę prawną przyjętych wyliczeń;
- ustalić, czy odwołanie należy wnieść do nadleśniczego, czy – w szczególnym przypadku z art. 46f – do właściwego dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych;
- przed wniesieniem powództwa ustalić właściwy tryb oraz termin dla konkretnej kategorii szkody.
W sprawach o znacznej wartości lub skomplikowanym stanie faktycznym warto rozważyć konsultację z prawnikiem, zwłaszcza przed upływem terminu na odwołanie albo wniesienie powództwa.
Podsumowanie
Spór dotyczący szkody łowieckiej wymaga ustalenia rozmiaru strat, właściwego podmiotu odpowiedzialnego, podstawy prawnej roszczenia oraz odpowiedniej procedury.
W typowych sprawach dotyczących szkód wyrządzonych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny w uprawach oraz płodach rolnych odpowiedzialność może obciążać dzierżawcę lub zarządcę obwodu łowieckiego. W określonych przypadkach odpowiedzialny jest Skarb Państwa, a szacowanie i wypłata odszkodowania należą do podmiotów wskazanych w ustawie.
Termin zgłoszenia szkody zależy od właściwej podstawy prawnej i trybu postępowania. W przypadku szkód objętych art. 46 ust. 1 co do zasady obowiązuje termin 3 dni wynikający z rozporządzenia, z przewidzianymi w nim wyjątkami. Nie należy jednak automatycznie przenosić tej reguły na wszystkie roszczenia wobec Skarbu Państwa. Także terminy odwołania i wniesienia powództwa wymagają ustalenia, czy mają zastosowanie w konkretnej procedurze.
Równie ważne jest sprawdzenie, czy wyliczenie odszkodowania odpowiada przepisom i rzeczywistemu zakresowi szkody. Staranna dokumentacja, szybkie zgłoszenie i prawidłowo sformułowane zastrzeżenia mogą mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.
Zapraszam do kontaktu,
Paweł Pokorski
radca prawny
tel.: +48 505 691 234
kancelaria@pokorskiodszkodowania.pl
Zdjęcie: izzet çakallı
***
Odszkodowania łowieckie – najważniejsze informacje dla właścicieli gruntów i rolników
Odszkodowania łowieckie – jak uzyskać odszkodowanie, gdy dzika zwierzyna zniszczyła Twoje uprawy?
Dzika zwierzyna może wyrządzać szkody na gruntach rolnych – zniszczenia upraw, utrata plonów czy uszkodzenie płodów rolnych – tym samym powodując straty dla właścicieli nieruchomości oraz producentów rolnych.
W takich sytuacjach poszkodowanym przysługuje prawo dochodzenia odszkodowania łowieckiego.
W niniejszym artykule wyjaśniamy, czym jest szkoda łowiecka, kto ponosi odpowiedzialność za jej naprawienie oraz jak wygląda procedura uzyskania rekompensaty [Czytaj dalej…]



