Szacowanie szkody łowieckiej – jak liczy się odszkodowanie?

Szkody wyrządzane przez zwierzynę w uprawach i płodach rolnych mogą prowadzić do istotnych strat po stronie właściciela albo posiadacza gruntu. Ustalenie wysokości należnego odszkodowania nie sprowadza się jednak wyłącznie do określenia powierzchni zniszczonej uprawy. Przepisy szczegółowo regulują zarówno sposób zgłoszenia szkody, przebieg oględzin i szacowania ostatecznego, jak i metodę obliczenia wysokości odszkodowania.

W praktyce znaczenie mają przede wszystkim: powierzchnia uszkodzonej uprawy, procent jej zniszczenia, przewidywany plon z 1 ha, cena płodu rolnego, a także koszty, których poszkodowany nie poniesie w związku z wystąpieniem szkody.

Podstawowe zasady wynikają z art. 46–50 ustawy z 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie oraz z rozporządzenia Ministra Środowiska z 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych. Oba akty prawne pozostają obecnie w mocy.

Kto odpowiada za szkodę łowiecką?

Co do zasady dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego jest obowiązany do wynagradzania szkód wyrządzonych:

• w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny;
• przy wykonywaniu polowania.

Tak wynika z art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego. Ustawa przewiduje jednak również szczególne przypadki, w których za określone szkody odpowiada Skarb Państwa.

Właściwe ustalenie podmiotu odpowiedzialnego jest zatem pierwszym krokiem przed rozpoczęciem procedury dochodzenia odszkodowania.

Jak zgłosić szkodę łowiecką?

Właściciel albo posiadacz gruntów rolnych, na których wystąpiła szkoda, składa wniosek o jej oszacowanie do dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia wniosek składa się co do zasady w terminie 3 dni od dnia stwierdzenia szkody. Dla szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach poza okresem wegetacyjnym przewidziano szczególną regułę – zgłoszenie powinno nastąpić w terminie umożliwiającym przeprowadzenie szacowania przed przywróceniem uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego i przed rozpoczęciem wegetacji. W okresie wegetacyjnym obowiązuje termin 3 dni od dnia stwierdzenia szkody.

Termin zgłoszenia należy zachować, ponieważ prawidłowe i terminowe zgłoszenie umożliwia przeprowadzenie czynności szacunkowych na odpowiednim etapie rozwoju uprawy. Skutki uchybienia terminowi należy oceniać z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy oraz charakteru szkody.

Kto uczestniczy w szacowaniu szkody?

Zgodnie z art. 46 ust. 2 Prawa łowieckiego szacowania szkód oraz ustalania wysokości odszkodowania dokonuje zespół składający się z:

• przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego,
• przedstawiciela dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego,
• właściciela albo posiadacza gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda.

Ustawa przewiduje przy tym, że niestawiennictwo właściciela albo posiadacza gruntu lub przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego nie wstrzymuje dokonania szacowania.

Oględziny a szacowanie ostateczne

W procedurze odszkodowawczej należy odróżnić oględziny od szacowania ostatecznego.

Podczas oględzin ustala się w szczególności:

• gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę,
• rodzaj, stan i jakość uprawy,
• obszar całej uprawy,
• szacunkowy obszar uszkodzonej uprawy,
• szacunkowy procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze.

Oględzin dokonuje się niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku o szacowanie szkody.

Szacowanie ostateczne jest natomiast etapem, na którym ustala się m.in. ostateczny obszar uszkodzonej uprawy, procent jej zniszczenia, plon z 1 ha oraz wysokość odszkodowania.

Ustawa przewiduje także przypadki, w których dokonuje się wyłącznie szacowania ostatecznego. Dotyczy to szkód w płodach rolnych, szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach oraz szkód w uprawach, jeżeli szkoda powstała i została zgłoszona bezpośrednio przed sprzętem lub w jego trakcie.

Jak oblicza się odszkodowanie za uszkodzoną uprawę?

W przypadku szkód w uprawach podstawowy sposób obliczenia odszkodowania wynika z § 3 ust. 14 rozporządzenia.

W uproszczeniu mechanizm wygląda następująco:

powierzchnia uszkodzonej uprawy × procent zniszczenia = powierzchnia zredukowana

następnie:

powierzchnia zredukowana × plon z 1 ha = rozmiar szkody

a następnie:

rozmiar szkody × właściwa cena płodu rolnego = wartość szkody przed potrąceniami

Ostateczna wysokość odszkodowania jest następnie odpowiednio pomniejszana o nieponiesione koszty zbioru, transportu i przechowywania.

Oznacza to, że samo przemnożenie powierzchni zniszczonej uprawy przez cenę płodu rolnego nie wystarcza do ustalenia należnego odszkodowania.

Jak ustala się powierzchnię uszkodzonej uprawy?

Powierzchnię całej uprawy można ustalić m.in. poprzez:

• pomiar taśmą mierniczą,
• koło pomiarowe,
• dalmierz nitkowy lub laserowy,
• dane z ewidencji gruntów i budynków,
• odbiorniki GNSS,
• systemy informacji przestrzennej (GIS),
• zdjęcia wykonane z bezzałogowych statków powietrznych.

Powierzchnię uszkodzonej części uprawy ustala się poprzez pomiar poszczególnych uszkodzonych fragmentów, a następnie zsumowanie ich powierzchni.

Jak ustala się procent zniszczenia?

Procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze ustala się jako uśredniony iloraz liczby uszkodzonych roślin oraz faktycznej obsady roślin. Faktyczna obsada jest ustalana na podstawie wartości średniej z prób przeprowadzonych w nieuszkodzonej części uprawy.

W przypadku upraw o rzadkiej obsadzie możliwe jest zastosowanie metody prób rzędowych.

Takie ustalenie ma znaczenie, ponieważ procent zniszczenia bezpośrednio wpływa na powierzchnię zredukowaną, a w konsekwencji na wysokość odszkodowania.

Jak ustala się plon z 1 ha?

Co do zasady plon z 1 ha ustala się na podstawie polowych prób wydajności przeprowadzonych w nieuszkodzonych częściach uprawy.

Jeżeli nie jest możliwe określenie plonowania na podstawie takich prób, rozporządzenie pozwala ustalić plon na podstawie średniej wartości plonowania z regionu powstania szkody, z wykorzystaniem danych wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego albo jednostki naukowej prowadzącej badania w tym zakresie. Przy ustalaniu plonu uwzględnia się również stan i jakość uprawy.

Jak ustala się cenę płodu rolnego?

W przypadku szkód w uprawach rozmiar szkody mnoży się przez cenę skupu danego płodu rolnego w regionie powstania szkody.

Jeżeli skup danego płodu rolnego nie jest prowadzony, stosuje się jego cenę rynkową z dnia szacowania ostatecznego w regionie powstania szkody.

W przypadku płodów, które nie występują w obrocie rynkowym w regionie powstania szkody, rozporządzenie przewiduje odrębny mechanizm oparty na współczynnikach przeliczeniowych oraz średniej cenie pszenicy konsumpcyjnej dla właściwego makroregionu.

Nieponiesione koszty zmniejszają odszkodowanie

Przy obliczaniu odszkodowania trzeba uwzględnić również koszty, których poszkodowany nie poniesie wskutek wystąpienia szkody.

Odszkodowanie pomniejsza się odpowiednio o nieponiesione koszty:

• zbioru,
• transportu,
• przechowywania.

Koszty te powinny być ustalane indywidualnie dla każdej uprawy, z uwzględnieniem niezbędnych nakładów, jakie poszkodowany musiałby ponieść w celu zebrania, transportu i przechowywania plonu objętego odszkodowaniem.

Szkody wyrządzone przez dziki na łąkach i pastwiskach

Dla szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach obowiązuje odrębny sposób ustalania odszkodowania.

Podstawą jest wartość rynkowa utraconego plonu – odpowiednio siana albo masy zielonej – w danym sezonie wegetacyjnym. Odszkodowanie obejmuje również koszty doprowadzenia uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego.

Koszty przywrócenia gruntu do właściwego stanu ustala się na podstawie aktualnych cen prac agrotechnicznych oraz wartości rynkowej nasion niezbędnych do ponownego wysiania.

Uprawy wymagające zaorania – szczególne zasady

Rozporządzenie przewiduje szczególne zasady dla upraw wymagających zaorania.

Jeżeli szkoda powstała:

• do 30 kwietnia – odszkodowanie ustala się w wysokości 30% kwoty obliczonej według podstawowych zasad,
• od 1 maja do 25 maja – w wysokości 50% tej kwoty,
• po 25 maja – w wysokości 85% tej kwoty.

W tym przypadku za plon z 1 ha przyjmuje się średni plon obliczony dla danego województwa na podstawie danych z trzech ostatnio opublikowanych roczników statystycznych „Wyniki produkcji roślinnej” Głównego Urzędu Statystycznego.

Płody rolne przechowywane w stertach, stogach lub kopcach

Przepisy regulują również sposób szacowania szkód w już zgromadzonych płodach rolnych.

Wysokość szkody ustala się na podstawie szacunkowej masy uszkodzonego płodu rolnego oraz właściwej ceny, z uwzględnieniem stanu i jakości płodu.

Jeżeli dany płód rolny nie występuje w obrocie rynkowym, stosuje się zasady przewidziane w rozporządzeniu dla takich płodów.

Obowiązek zawiadomienia o planowanym sprzęcie – 7 dni

Szczególne znaczenie ma obowiązek związany z planowanym sprzętem uszkodzonej uprawy.

Zgodnie z art. 46c ust. 3 Prawa łowieckiego właściciel albo posiadacz gruntów rolnych jest obowiązany powiadomić dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego o terminie planowanego sprzętu uszkodzonej uprawy w formie pisemnej, w terminie 7 dni przed zamierzonym sprzętem.

Obowiązek ten jest związany z zasadą, zgodnie z którą szacowania ostatecznego dokonuje się najpóźniej w dzień sprzętu, ale przed dokonaniem sprzętu uszkodzonej uprawy.

Po otrzymaniu zawiadomienia dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego zawiadamia właściciela albo posiadacza gruntów oraz właściwy wojewódzki ośrodek doradztwa rolniczego o terminie szacowania ostatecznego – nie później niż przed upływem 3 dni od otrzymania powiadomienia o planowanym sprzęcie.

Szczególny przypadek – szkoda bezpośrednio przed sprzętem lub w jego trakcie

Art. 46 ust. 7 Prawa łowieckiego przewiduje szczególną regulację dla szkód, które powstały i zostały zgłoszone bezpośrednio przed sprzętem lub w jego trakcie. W takich przypadkach dokonuje się wyłącznie szacowania ostatecznego.

W takim przypadku szacowania ostatecznego dokonuje się w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku o szacowanie szkody.

Jest to istotny wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą szacowanie ostateczne przeprowadza się najpóźniej w dniu sprzętu, przed jego dokonaniem.

Kiedy odszkodowanie nie przysługuje?

Prawo łowieckie przewiduje katalog przypadków, w których odszkodowanie nie przysługuje.

Zgodnie z art. 48 pkt 1 odszkodowanie nie przysługuje osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa jako deputaty rolne na gruntach leśnych.

Kolejna przesłanka dotyczy terminu sprzętu. Zgodnie z art. 48 pkt 2 odszkodowanie nie przysługuje posiadaczom uszkodzonych upraw lub płodów rolnych, którzy nie dokonali ich sprzętu w terminie 14 dni od dnia zakończenia okresu zbioru tego gatunku roślin w danym regionie, określonego przez sejmik województwa w drodze uchwały.

Przepis ten odwołuje się zatem do okresu zbioru określonego dla danego gatunku roślin w danym regionie przez sejmik województwa.

Art. 48 przewiduje ponadto brak prawa do odszkodowania m.in. w przypadku:

• niewyrażenia zgody przez posiadacza uszkodzonych upraw lub płodów rolnych na budowę przez dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego urządzeń lub wykonywanie zabiegów zapobiegających szkodom – z wyjątkami wskazanymi w ustawie;
• szkód nieprzekraczających wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na 1 ha uprawy;
• szkód powstałych w płodach złożonych w sterty, stogi i kopce, w bezpośrednim sąsiedztwie lasu;
• szkód w uprawach rolnych założonych z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych;
• szkód, o których mowa w art. 46 ust. 1, powstałych na nieruchomościach objętych skutecznym oświadczeniem o zakazie wykonywania polowania – w zakresie określonym w ustawie.

Warto przy tym zwrócić uwagę, że wyjątek dotyczący szkód wyrządzonych przy wykonywaniu polowania znajduje się w art. 48 pkt 3, w ramach regulacji dotyczącej odmowy zgody na urządzenia lub zabiegi zapobiegające szkodom. Nie należy przypisywać tego wyjątku art. 48 pkt 1.

Protokół z szacowania

Po zakończeniu oględzin oraz szacowania ostatecznego sporządzany jest protokół.

Protokół szacowania ostatecznego zawiera w szczególności:

• dane osób uczestniczących w szacowaniu,
• datę sporządzenia protokołu i datę dokonania szacowania,
• dane ustalone podczas szacowania ostatecznego,
• szkic sytuacyjny uszkodzonej uprawy,
• czytelne podpisy osób biorących udział w szacowaniu.

Członkowie zespołu mają prawo wnieść do protokołu zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem. Protokół sporządza się w trzech jednobrzmiących egzemplarzach.

Co zrobić, gdy poszkodowany nie zgadza się z ustaleniami?

Jeżeli właściciel albo posiadacz gruntu lub dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w protokole, może wnieść odwołanie.

Odwołanie wnosi się do właściwego miejscowo nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu oględzin albo szacowania ostatecznego.

W celu rozpatrzenia odwołania nadleśniczy albo jego przedstawiciel dokonuje odpowiednio oględzin lub szacowania ostatecznego. Czynność ta powinna zostać przeprowadzona niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania odwołania.

W czynnościach mogą uczestniczyć członkowie pierwotnego zespołu, a na pisemny wniosek członka zespołu – również przedstawiciel właściwej izby rolniczej. Niestawiennictwo prawidłowo zawiadomionych osób nie wstrzymuje przeprowadzenia oględzin lub szacowania ostatecznego.

Decyzja nadleśniczego i możliwość skierowania sprawy do sądu

Po przeprowadzeniu czynności w związku z odwołaniem nadleśniczy ustala wysokość odszkodowania w drodze decyzji, uwzględniając w szczególności ustalenia zawarte w odpowiednich protokołach.

Decyzję wydaje się w terminie 14 dni od dnia otrzymania protokołów i jest ona ostateczna.

Właściciel albo posiadacz gruntów rolnych, a także dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego niezadowolony z decyzji może w terminie 3 miesięcy od dnia jej doręczenia wnieść powództwo do sądu właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody.

Kiedy następuje wypłata odszkodowania?

Jeżeli od protokołu szacowania ostatecznego nie wniesiono odwołania, dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego dokonuje wypłaty odszkodowania w terminie 30 dni od dnia sporządzenia protokołu z szacowania ostatecznego.

Jeżeli wysokość odszkodowania została ustalona w decyzji nadleśniczego, wypłata następuje ze środków dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego nie później niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.

Kiedy za szkodę odpowiada Skarb Państwa?

Od zasad dotyczących odpowiedzialności dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego należy odróżnić przypadki, w których za szkodę odpowiada Skarb Państwa.

Zgodnie z art. 50 ust. 1 Skarb Państwa odpowiada za szkody, o których mowa w art. 46 ust. 1, wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną.

Ponadto Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne wskazane w art. 46 ust. 1 pkt 1, czyli dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny, na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich.

Ustawa różnicuje następnie podmiot wypłacający odszkodowanie w zależności od miejsca powstania szkody.

W przypadku szkód, za które odpowiada Skarb Państwa na podstawie art. 50 ust. 1:

• na obszarach obwodów łowieckich leśnych odszkodowania wypłaca Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe ze środków budżetu państwa;
• na obszarach obwodów łowieckich polnych oraz na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich odszkodowania wypłaca zarząd województwa ze środków budżetu państwa.

Natomiast za szkody, o których mowa w art. 50 ust. 1b, czyli wyrządzone przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich, odszkodowania również wypłaca zarząd województwa ze środków budżetu państwa.

Oględzin i szacowania takich szkód dokonują przedstawiciele podmiotów właściwych do wypłaty odszkodowania.

Znaczenie Kodeksu postępowania administracyjnego

W sprawach dotyczących odszkodowania znaczenie ma również art. 49a Prawa łowieckiego.

Zgodnie z tym przepisem, w zakresie nieuregulowanym w ustawie lub przepisach wydanych na jej podstawie, do postępowania prowadzonego przez nadleśniczego albo dyrektora regionalnej dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Art. 49a przewiduje również szczególną regulację dotyczącą wyłączenia nadleśniczego, dyrektora RDLP lub ich przedstawiciela od udziału w postępowaniu, jeżeli jest on członkiem koła łowieckiego będącego dzierżawcą obwodu łowieckiego, którego dotyczy postępowanie.

Najważniejsze terminy w sprawie szkody łowieckiej

Szacowanie szkody łowieckiej – podsumowanie

Prawidłowe ustalenie wysokości odszkodowania za szkodę łowiecką wymaga zastosowania kilku kolejnych etapów. Najpierw należy prawidłowo złożyć wniosek o szacowanie szkody, następnie przeprowadzić oględziny, a w odpowiednim momencie – szacowanie ostateczne.

W przypadku zwykłej procedury wysokość odszkodowania jest ustalana przede wszystkim na podstawie powierzchni uszkodzonej uprawy, procentu jej zniszczenia, plonu z 1 ha oraz właściwej ceny płodu rolnego. Następnie uwzględnia się przewidziane prawem korekty, w szczególności nieponiesione koszty zbioru, transportu i przechowywania.

Szczególne znaczenie praktyczne ma obowiązek właściciela albo posiadacza gruntu, aby pisemnie, z 7-dniowym wyprzedzeniem, zawiadomić dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego o terminie planowanego sprzętu uszkodzonej uprawy.

Należy również pamiętać o ustawowych przesłankach, w których odszkodowanie nie przysługuje, w tym o niedokonaniu sprzętu w terminie 14 dni od zakończenia okresu zbioru danego gatunku roślin w regionie, jeżeli okres ten został określony przez sejmik województwa w drodze uchwały.

W razie sporu co do ustaleń zawartych w protokole istotne znaczenie ma 7-dniowy termin na wniesienie odwołania. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego nadleśniczy wydaje decyzję w sprawie wysokości odszkodowania, a niezadowolona strona może w terminie 3 miesięcy od jej doręczenia dochodzić roszczenia przed sądem.

Zapraszam do kontaktu,

Paweł Pokorski
radca prawny

  tel.: +48 505 691 234

  kancelaria@pokorskiodszkodowania.pl

Zdjęcie: Ronan Hello z Unsplash

***

Podstawa prawna

• ustawa z 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie, w szczególności art. 46–50;
• rozporządzenie Ministra Środowiska z 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych.

***

Odszkodowania łowieckie – najważniejsze informacje dla właścicieli gruntów i rolników

Odszkodowania łowieckie – jak uzyskać odszkodowanie, gdy dzika zwierzyna zniszczyła Twoje uprawy?

Dzika zwierzyna może wyrządzać szkody na gruntach rolnych – zniszczenia upraw, utrata plonów czy uszkodzenie płodów rolnych – tym samym  powodując straty dla właścicieli nieruchomości oraz producentów rolnych.

W takich sytuacjach poszkodowanym przysługuje prawo dochodzenia odszkodowania łowieckiego.

W niniejszym artykule wyjaśniamy, czym jest szkoda łowiecka, kto ponosi odpowiedzialność za jej naprawienie oraz jak wygląda procedura uzyskania rekompensaty [Czytaj dalej…]